सपना, सङ्घर्ष र र्‍याकेटको भरमा चम्कँदै नेपाली ब्याडमिन्टनको एसियाली यात्रा

दक्षिण एसियाली खेलकुदको सीमित घेरा नाघेर एसिया महादेशका ब्याडमिन्टन ‘पावरहाउस’ हरूलाई चुनौती दिनु नेपाली खेलाडीका लागि केवल एउटा खेलमात्र होइन, अदम्य साहस, अनवरत समर्पण र राष्ट्रिय आत्मसम्मानको एउटा भीषण लडाइँ पनि हो । सीमित स्रोत–साधन, न्यूनतम पूर्वाधार र वैदेशिक एक्सपोजरको चरम अभावका बीच पनि नेपाली ब्याडमिन्टन खेलाडीहरूले अन्तर्राष्ट्रिय कोर्टमा जुन समर्पण देखाएका छन्, त्यो साँच्चै अनुकरणीय र मर्मस्पर्शी छ । सन् १९७० को दशकमा कुमार मोहनबहादुर शाहीजस्ता अग्रजहरूले अन्तर्राष्ट्रिय मञ्चमा कोरेको प्रारम्भिक गोरेटोदेखि सुरु भएको यो कठिन यात्रा आज आधुनिक युगका युवा प्रतिभाहरूसम्म आइपुग्दा अझ सशक्त, जुझारु र आशालाग्दो बनेको छ । सन् २०१० को ग्वाङ्जाउ एसियाडमा रत्नजित तामाङ, विकास श्रेष्ठ, सरादेवी तामाङ र सुजना श्रेष्ठजस्ता दिग्गज खेलाडीहरूको पूर्ण टोलीले देखाएको अतुलनीय जुझारुपनले नेपाली ब्याडमिन्टनको उचाइलाई एउटा नयाँ गोरेटो र दीर्घकालीन दिशा प्रदान गरेको थियो ।

एसियाली खेलकुदको विशाल इतिहासमा नेपाली ब्याडमिन्टनको सबैभन्दा स्मरणीय, रोमाञ्चक र ऐतिहासिक क्षण सन् २०१८ को जकार्ता–पालेम्बाङ एसियाड बन्यो, जहाँ पुरुष टोलीले शक्ति राष्ट्र पाकिस्तानलाई ३–१ ले स्तब्ध पार्दै क्वार्टरफाइनलसम्मको अभूतपूर्व र अविश्वसनीय यात्रा तय ग¥यो । विशेषगरी दीपेश धामी र रत्नजित तामाङको जोडीले दर्ता गराएको त्यो ऐतिहासिक जित केवल एउटा खेलको प्राविधिक नतिजामात्र थिएन, नेपाली खेलकुद क्षेत्रले अभाव र बेवास्ताका बीच पनि एसियाका शीर्ष आठ शक्तिशाली टोलीभित्र आफ्नो नाम स्वर्ण अक्षरले दर्ता गराउन सक्छ भन्ने अकाट्य प्रमाण थियो । यो ऐतिहासिक सफलताले नेपाली खेलाडीहरूको छातीमा ‘हामी पनि विश्व मञ्चमा सक्छौँ’ भन्ने अदम्य आत्मविश्वास, गौरव र हिम्मत भरेको थियो । त्यस्तै, जुनियर विश्व वरीयताको शीर्ष स्थानमा पुग्न सफल भई पेरिस ओलम्पिकसम्मको ऐतिहासिक यात्रा तय गर्ने प्रिन्स दाहालजस्ता उदीयमान ताराको उदयले नेपाली खेलकुदलाई अन्तर्राष्ट्रिय जगत्मा एउटा नयाँ, सम्मानित र शक्तिशाली पहिचान दिलाएको छ ।

तथापि, यो चम्किलो सफलताको पर्दापछाडि खेलाडीहरूले दिनहुँ भोग्नुपरेको अभाव, उपेक्षा र संघर्षको कथा उत्तिकै कारुणिक र मर्मस्पर्शी पनि छ । विश्वका चीन, कोरिया, जापान र भारतजस्ता ब्याडमिन्टनका महारथीहरूसँग भिड्दा हाम्रा खेलाडीहरूले केवल अगाडिको विपक्षीसँग मात्र होइन, आफ्नै देशमा विद्यमान सामग्री र पूर्वाधारको चरम अभावसँग पनि पल–पलमा पौँठेजोरी खेल्नुपर्छ । कडा अभ्यासका क्रममा एउटा सामान्य ¥याकेट भाँचिँदा वा तार चुँडिँदा आफ्नै खल्तीको अन्तिम बचत खर्चनुपर्ने बाध्यता, अन्तर्राष्ट्रिय स्तरको म्याट र हलको कमी, अनि पर्याप्त वैदेशिक प्रशिक्षणको अभावले खेलाडीहरूको मनोबलमा बारम्बार गहिरो ठेस पु¥याउँछ । यति धेरै प्रशासनिक र भौतिक प्रतिकूलताका बाबजुद पनि, नेपाल ब्याडमिन्टन संघ र ओलम्पिक छात्रवृत्तिजस्ता साना प्रयासहरूको भरमा हाम्रा खेलाडीहरू आफ्नो अमूल्य पसिना र रगत कोर्टमा बगाउँदै देशको नाम चम्काउन निरन्तर लागिपरेका छन् ।

नेपाली ब्याडमिन्टनले अहिलेसम्म एसियाली खेलकुदमा पदक जित्न नसकेको एउटा तितो सत्य हो, तर हरेक पटक कोर्टमा ओर्लिंदा खेलाडीहरूले देखाउने शतप्रतिशत समर्पण, भित्री आँट र जित्ने अठोट कुनै धातुको पदकमै मात्र सीमित छैन । हजारौँ चुनौती र असम्भवप्रायः लाग्ने परिस्थितिहरूका बीच पनि देशभक्तिले ओतप्रोत भई रातो र चन्द्रसु र्जे अंकित जर्सी छातीमा टाँसेर जब उनीहरू कोर्टमा उत्रिन्छन्, तब उनीहरूले सिंगो देशको शिर उच्च बनाउँछन् । एसियाली खेलकुदमा नेपाली ब्याडमिन्टनको यो यात्रा कुनै चामत्कारिक पदकको पर्खाइमा मात्र सीमित छैन, यो त शून्यबाट सुरु गरेर अभावको अँध्यारोमा पनि आशाको दियो बाल्दै विश्व मञ्चमा आफ्नो अस्तित्व, पहिचान र सामथ्र्य प्रमाणित गर्ने एक अविरल, प्रेरणादायी र अति गौरवशाली संग्राम हो ।

आगामी २०औं एसियन गेम्सका लागि नेपाली ब्याडमिन्टन टोलीले विगत एक महिनाभन्दा बढी समयदेखि कडा बन्द प्रशिक्षणमार्फत आफ्नो तयारीलाई तीव्र पारेको छ । मुख्य प्रशिक्षक सुदिप कुमार योञ्जनको नेतृत्वमा खेलाडीहरूलाई दैनिक दुई समय सातदोबाटो, दशरथ रंगशाला र डल्लुस्थित हलमा शारीरिक तथा प्राविधिक रूपमा खारेर तिखारिँदैछ । कुनै पनि वैदेशिक प्रशिक्षण बिना सोझै अन्तर्राष्ट्रिय प्रतियोगितामा सहभागी हुन लागेको यो टोलीमा अनुभवी रसिला महर्जन र युवा प्रतिभाहरू प्रफुल महर्जन, क्षितिज खनाल तथा आशालाग्दी युवा खेलाडी रिहाना श्रेष्ठ सम्मिलित छन् । पाँचवटा भिन्नाभिन्नै इभेन्टमा प्रतिस्पर्धा गर्न लागेको यो टोलीको प्रशिक्षण उत्साहजनक भए तापनि महँगा ¥याकेट र सटलककजस्ता अत्यावश्यक सामग्रीको चरम कमी अझै हटेको छैन । अन्तर्राष्ट्रिय एक्सपोजरको अभाव र एसियाली महादेशका दिग्गज टोलीहरूसँगको प्रतिस्पर्धा चुनौतीपूर्ण रहे पनि हाम्रा खेलाडीहरू उच्च मनोबलका साथ उत्कृष्ट प्रदर्शन गर्ने दृढ लक्ष्यमा छन् ।

यसै एसियाडका लागि नेपाली त्रिभुवन आर्मी क्लबका होनहार खेलाडी प्रफुल महर्जन पहिलोपटक एसियन गेम्सको विशाल मञ्चमा उत्रन दैनिक ५ देखि ६ घण्टा कडा मिहिनेत गरिरहेका छन् । बिहानको समयमा शारीरिक कसरत र रनिङ तथा बेलुकाको समयमा कोर्टभित्र प्राविधिक अभ्यास गर्दै पसिना बगाइरहेका प्रफुल पुरुष एकल, पुरुष युगल र मिश्रित युगल गरी तीनवटै विधामा देशको प्रतिनिधित्व गर्दैछन् । विश्वका शीर्ष खेलाडीहरूसँग प्रतिस्पर्धा गर्ने अवसरले उत्साहित बनेका प्रफुल टाइसिटअनुकूल परेमा उत्कृष्ट नतिजा निकाल्दै पदकको दाबी पु¥याउने अठोट राख्छन् । तर, उनको यो यात्रा सहज भने छैन । गौशालास्थित होटेलदेखि प्रशिक्षण हलसम्म जाने यातायातको सुविधा नहुँदा खेलाडीहरू आफ्नै व्यक्तिगत खर्चमा आउजाउ गर्न बाध्य छन् । किनकि चार जनाको सानो टोली भएकै कारण सम्बन्धित निकायले बसको व्यवस्था गरिदिएको छैन । सामग्री अभाव र प्रशासनिक उदासीनताका बाबजुद प्रफुल र अन्य खेलाडीहरू आफ्नो सपना साकार पार्न निरन्तर मैदानमा जुटिरहेका छन् । त्यस्तै, घरेलु प्रतियोगितामा नेपाल एपीएफ क्लबबाट प्रतिनिधित्व गर्ने क्षितिज खनाल पनि पहिलो पटक एसियाड खेल्न निकै उत्साहित छन । ट्रेनिंगमा केहि खेल सामाग्री अपर्याप्त भएपनि प्रशिक्षण राम्रो भइरहेको बताउने उनले जापान एसियाडमा आफ्नो शतप्रतिशत प्रदर्शन गर्ने जानकारी गराए ।

नेपालकी अनुभवी ब्याडमिन्टन महारथी रसिला महर्जनका लागि यो तेस्रो एसियाड यात्रा हो । जसले यसअघि इन्डोनेसिया र चीनमा आयोजित एसियाडमा आफ्नो खेल प्रदर्शन गरिसकेकी छन् । दैनिक करिब साढे चार घण्टा डल्लुमा अभ्यास गरिरहेकी रसिला टोलीको सबैभन्दा अनुभवी खेलाडी भएकाले यसपटक विगतको भन्दा उत्कृष्ट प्रदर्शन गर्ने सोचमा छन् । तथापि, गौशालादेखि डल्लुसम्मको कठिन यात्राले शारीरिक ऊर्जा सोस्ने गरेको र नजिकै बसोबासको व्यवस्था मिलाउन राष्ट्रिय खेलकुद परिषद् (राखेप) सँग गरिएको आग्रह सुनुवाइ नहुँदा खेलाडीहरू मानसिक तनाव झेल्न बाध्य छन् । गुणस्तरीय फेदर सटलकक, ¥याकेट र स्ट्रिङको अभावका बीच पनि रसिला महिला एकल, महिला युगल र मिश्रित युगलमा अनावश्यक दबाब नलिई अघिल्लो संस्करणको प्रि–क्वार्टरफाइनलको यात्राभन्दा कम्तीमा एक कदम अघि बढेर इतिहास रच्ने तयारीमा छिन् ।

यसै टोलीकी सबैभन्दा कान्छी र पहिलोपटक एसियाडमा पाइला टेक्न लागेकी रिहाना शेरचन पनि आफ्नो उत्साह र ऊर्जाका साथ कठिन प्रशिक्षणमा लीन छिन् । महिला एकल, महिला युगल र मिश्रित युगल गरी तीनवटै विधामा देशको झण्डा बोकेर मैदान उत्रन लागेकी रिहानाका लागि यो प्रतियोगिता सपना साकार हुने क्षण हो । कुनै ठूलो समस्या बिना निरन्तर अभ्यासमा जुटेकी उनी कोर्टमा आफ्नो शतप्रतिशत सर्वश्रेष्ठ प्रदर्शन दिँदै देशका लागि जित हासिल गर्न हरसम्भव प्रयास गर्ने अठोट व्यक्त गर्छिन् । यसरी अभाव, उपेक्षा, स्रोत–साधनको कमी र कठिन व्यवस्थापकीय चुनौतीका बीच पनि सीमित ¥याकेट र असिमित सपनाको भरमा अघि बढेको नेपाली ब्याडमिन्टन टोलीको यो एसियाली यात्रा केवल एउटा खेलको सहभागितामात्र होइन, राष्ट्रिय गौरव, आशा र अदम्य नेपाली भावनाको एक ज्वलन्त र अमर प्रतीक पनि हो ।