काठमाडौं ।
नेपाली तथा नेपालभाषा साहित्यका अग्रणी स्रष्टा जनकवि दुर्गालाल श्रेष्ठको निधनले नेपाली साहित्यिक क्षेत्र स्तब्ध बनेको छ। उहाँको निधनप्रति श्रद्धाञ्जली व्यक्त गर्दै साहित्यकार, भाषासेवी तथा संस्कृतिकर्मीहरूले राज्यले जनकवि श्रेष्ठलाई राजकीय सम्मान प्रदान गर्नुपर्ने माग अघि सारेका छन्।
नेपालभाषा र नेपाली भाषामार्फत कविता, गीत, नाटक तथा बालसाहित्यमा दशकौँ योगदान दिएका श्रेष्ठलाई साहित्यकारहरूले केवल एउटा भाषाका स्रष्टाका रूपमा नभई नेपाली समाजको सांस्कृतिक चेतना र भाषिक अधिकारको आन्दोलनलाई समृद्ध बनाउने विशिष्ट व्यक्तित्वका रूपमा स्मरण गरेका छन्।
सन् १९३५ मा काठमाडौंको न्हैकन्तलामा जन्मिएका श्रेष्ठले आफ्नो साहित्यिक यात्रा नेपालभाषाबाट सुरु गरेका थिए। पछि नेपाली भाषामा समेत निरन्तर सिर्जना गर्दै उनले कविता, गीत, गीति नाटक, बालसाहित्यलगायतका क्षेत्रमा महत्वपूर्ण योगदान पुर्याए। नेपाल भाषा परिषद्ले उहाँलाई ‘जनकवि’ उपाधि प्रदान गरेको थियो भने नेपाली वाङ्मयमा पुर्याएको योगदानका लागि मदन पुरस्कार गुठीबाट जगदम्बा–श्री सम्मानसमेत प्राप्त गरेका थिए।
‘फूलको आँखामा’, ‘इन्कलाबया पलाः सः’, ‘निमन्त्रणा’, ‘इच्छाको सिमाना’, ‘कागजको डुङ्गा’ लगायतका कृतिमार्फत श्रेष्ठले प्रेम, सामाजिक चेतना, भाषिक अधिकार, मानवता र परिवर्तनका विषयलाई सशक्त रूपमा अभिव्यक्त गरेका थिए। उहाँका रचना नेपालभाषा र नेपाली साहित्यमा मात्र सीमित नभई विभिन्न भाषामा समेत अनुवाद भएका छन्।
राजकीय सम्मान दिनुपर्ने साहित्यकारको जोड
श्रेष्ठको निधनसँगै साहित्यकारहरूले राज्यले उहाँको योगदानको उच्च मूल्यांकन गर्दै राजकीय सम्मानसहित अन्तिम श्रद्धाञ्जली दिनुपर्ने माग गरेका छन्। उनीहरूले साहित्य र भाषाको क्षेत्रमा जीवनभर योगदान दिएका व्यक्तित्वको सम्मान गर्नु राज्यको सांस्कृतिक दायित्व भएको बताएका छन्।
साहित्यकारहरूका अनुसार श्रेष्ठले आफ्नो सिर्जनामार्फत नेपालभाषा र नेपाली भाषाबीचको सांस्कृतिक सम्बन्धलाई बलियो बनाउनुका साथै भाषा, संस्कृति र पहिचानको संरक्षणमा महत्वपूर्ण भूमिका निर्वाह गरेका थिए। त्यसैले उहाँलाई सामान्य औपचारिक सम्मानमा सीमित नगरी राज्यकै तर्फबाट उच्च सम्मान प्रदान गरिनुपर्ने उनीहरूको धारणा छ।
राजकीय सम्मानको मागलाई साहित्यिक क्षेत्रले श्रेष्ठप्रतिको व्यक्तिगत श्रद्धाञ्जलीभन्दा माथि उठेर नेपालको भाषा, साहित्य र सांस्कृतिक विविधताप्रति राज्यको सम्मानको प्रतीकका रूपमा व्याख्या गरेको छ।
जीवनीमै समेटिएको एउटा युग
जनकवि श्रेष्ठको जीवन र साहित्यिक यात्रामाथि आर। मानन्धरद्वारा लिखित ‘कवि–कविताको छवि स् दुर्गालाल श्रेष्ठ’ नामक जीवनी प्रकाशित भइसकेको छ। उक्त कृतिलाई श्रेष्ठको जीवन, सिर्जना र व्यक्तित्व बुझ्न महत्वपूर्ण दस्तावेजका रूपमा लिइएको छ।
साहित्यकारहरूका लागि दुर्गालाल श्रेष्ठ एउटा व्यक्तिको नाम मात्र नभई एउटा साहित्यिक युगको प्रतिनिधि नाम हो। उहाँका कविता, गीत र विचारले धेरै पुस्तालाई छोएका छन्। त्यसैले उहाँको अन्तिम बिदाइ पनि उहाँले जीवनभर समर्पण गरेको साहित्य र संस्कृतिको गरिमाअनुसार हुनुपर्ने आवाज उठेको छ।
अब प्रश्न राज्यतर्फ सोझिएको छ—जनताको कविका रूपमा सम्मानित दुर्गालाल श्रेष्ठलाई राज्यले कस्तो सम्मानका साथ अन्तिम बिदाइ गर्छ, साहित्यकारहरूको मागअनुसार राजकीय सम्मान दिने निर्णय हुन्छ वा हुँदैन भन्ने विषयलाई साहित्यिक वृत्तले चासोका साथ हेरिरहेको छ।
प्रतिक्रिया