सदस्यता नवीकरणमा कांग्रेस–एमाले दुवै सुस्त

काठमाडौं ।

मुलुकका दुई ठूला राजनीतिक दल नेपाली कांग्रेस र नेकपा एमाले यतिबेला पार्टी संगठनलाई पुनः सक्रिय बनाउने उद्देश्यसहित सदस्यता अध्यावधिक तथा नवीकरण अभियानमा जुटेका छन् ।

तर, अभियान सुरु भएको महिनौं बितिसक्दा पनि दुवै दलले अपेक्षा गरेअनुसार कार्यकर्ताको सहभागिता जुटाउन नसकेको देखिएको छ । पार्टी नेतृत्वले अभियानलाई सफल भएको दाबी गरे पनि प्राप्त तथ्यांक र तल्लो तहका कार्यकर्ताको प्रतिक्रियाले भने फरक तस्वीर प्रस्तुत गरिरहेका छन् ।

लामो समयसम्म सत्ता सञ्चालनमा रहेका कांग्रेस र एमाले दुवै दल यतिबेला प्रतिपक्षी भूमिकामा छन् । सत्ता बाहिरिएपछि संगठनलाई बलियो बनाउने, निष्क्रिय सदस्यलाई सक्रिय बनाउने र डिजिटल माध्यमबाट सदस्यता व्यवस्थापन गर्ने उद्देश्यले अभियान सुरु गरिएको हो । तर, अभियानप्रति कार्यकर्ताको उत्साह अपेक्षाकृत कमजोर देखिएपछि पार्टीभित्रै यसको समीक्षा हुन थालेको छ ।

नेपाली कांग्रेसले हालसम्म ५ लाख ५८ हजार क्रियाशील सदस्यले मात्रै सदस्यता अध्यावधिक गरेको जनाएको छ । पार्टीको देशव्यापी संगठनात्मक संरचना, विगतमा दाबी गरिएको सदस्य संख्या तथा अभियान सुरु भएको लामो समयलाई हेर्दा यो संख्या उत्साहजनक नरहेको स्वीकारोक्ति कांग्रेस वृत्तमै सुनिन थालेको छ ।

कांग्रेसका प्रवक्ता देवराज चालिसेले पछिल्लो समय सदस्यता अध्यावधिकको गति बढेको दाबी गर्नुभएको छ । उहाँका अनुसार सुरुवाती चरणमा केही प्राविधिक समस्या देखिए पनि अहिले ती अधिकांश समस्या समाधान भइसकेका छन् । ‘बीचमा डिजिटल प्रणालीमा केही प्राविधिक जटिलता देखिएको थियो । अहिले ती समस्या समाधान भएका छन् र अभियान तीव्र गतिमा अघि बढिरहेको छ,’ चालिसेले बताउनुभएको छ ।

तर, जिल्ला तथा स्थानीय तहका नेताहरू भने समस्या केवल प्राविधिक नभएको बताउँछन् । उनीहरूका अनुसार पार्टीभित्र बढ्दो गुटबन्दी, नेतृत्वप्रतिको असन्तुष्टि र लामो समयदेखि संगठनात्मक संरचना कमजोर बन्दै जानुले कार्यकर्तामा निराशा बढाएको छ । कांग्रेसका एक जिल्ला नेताका अनुसार धेरै कार्यकर्ता अहिले पनि सदस्यता नवीकरण प्रक्रियाप्रति उदासीन छन् । ‘पहिला सदस्यता लिन र नवीकरण गर्न नेताहरूलाई दबाब दिने कार्यकर्ता अहिले आफैं निष्क्रिय देखिन्छन् । संगठनभित्रको अन्योल, गुटगत राजनीति र अवसरको राजनीति देखेर धेरै कार्यकर्ता निराश बनेका छन्,’ –उनले बताए ।

विश्लेषकहरूका अनुसार कांग्रेसमा देखिएको सुस्तता केवल प्राविधिक विषय होइन । पार्टीभित्र लामो समयदेखि कायम गुट–उपगुटको राजनीति यसको प्रमुख कारण हुन सक्छ । १४औं महाधिवेशनपछि पनि कांग्रेसभित्र संस्थापन र इतर समूहबीचको दूरी घट्न सकेको छैन । जिल्ला तथा प्रदेश तहसम्म नेतृत्व चयन र जिम्मेवारी बाँडफाँटमा विवाद कायम रहेको गुनासो कार्यकर्ताबाट आउने गरेको छ ।

यसले गर्दा सदस्यता नवीकरण अभियानलाई संगठन सुदृढीकरणको अभियानभन्दा पनि आगामी शक्ति सन्तुलनको तयारीका रूपमा हेरिएको आरोप लाग्ने गरेको छ ।

राजनीतिक विश्लेषकहरूका अनुसार पार्टीभित्र स्पष्ट राजनीतिक दिशा र उत्साहजनक कार्यक्रमको अभाव हुँदा सदस्यता अभियानमा अपेक्षित आकर्षण देखिएको छैन । सदस्यता नवीकरणको मामिलामा नेकपा एमालेको अवस्था पनि धेरै फरक देखिएको छैन । एमालेले अभियान भर्खरै सुरु गरेको भए पनि सुरुवाती संकेत उत्साहजनक नदेखिएको पार्टीकै नेताहरू स्वीकार गर्छन् ।

एमाले प्रचार तथा प्रकाशन विभाग प्रमुख निरज आचार्यका अनुसार पार्टीले सदस्यतालाई पूर्ण रूपमा डिजिटल प्लेटफर्ममा लैजाने लक्ष्य राखेको छ । यही कारण प्रारम्भिक चरणमा केही समस्या देखिएका छन् । ‘केन्द्रमा अभिमुखीकरण कार्यक्रम सम्पन्न गरेर प्रदेश, जिल्ला र पालिका तहसम्म प्रशिक्षण पठाइसकेका छौं । असार १५ सम्म अभियानले स्पष्ट रूप लिने अपेक्षा गरेका छौं,’ –आचार्यले बताउनुभयो ।

उहाँका अनुसार एमालेको हाल संगठित सदस्य संख्या ६ लाख ७८ हजार छ । सदस्यता नवीकरण अभियान सम्पन्न भएपछि नयाँ सदस्यता अभियान सञ्चालन गरिने र विशेष गरी युवालाई पार्टीमा आकर्षित गर्ने योजना रहेको छ । तर, एमालेभित्र पनि कार्यकर्ताको सक्रियता विगतको तुलनामा कमजोर देखिएको टिप्पणी भइरहेका छन् । राजनीतिक विश्लेषकहरूका अनुसार दुवै दलमा देखिएको सुस्तता केही समान कारणसँग जोडिएको छ । पहिलो, लामो समयसम्म सत्तामा रहेपछि कार्यकर्तामा देखिएको अवसरमुखी प्रवृत्ति हो । सत्ता बाहिरिएपछि धेरै कार्यकर्ता निष्क्रिय हुने प्रवृत्ति नेपाली राजनीतिमा नयाँ होइन ।

दोस्रो, युवा पुस्ताको राजनीतिक दलप्रतिको आकर्षण घट्दै गएको छ । नयाँ पुस्ता परम्परागत दलभन्दा मुद्दामुखी राजनीति, स्वतन्त्र अभियान र वैकल्पिक राजनीतिक धारतर्फ आकर्षित भइरहेको देखिन्छ । तेस्रो, डिजिटल प्रणालीमा सदस्यता व्यवस्थापनको प्रयास सकारात्मक भए पनि धेरै जिल्लामा प्राविधिक पहुँच र दक्षताको अभावले प्रक्रिया सहज बन्न सकेको छैन । कांग्रेस र एमाले दुवैले आफूलाई देशको सबैभन्दा ठूलो राजनीतिक शक्ति दाबी गर्दै आएका छन् । तर, सदस्यता नवीकरण अभियानमा देखिएको सुस्तताले संगठनको वास्तविक अवस्था कस्तो छ भन्ने प्रश्न उठाएको छ ।

विशेषगरी पछिल्लो समय सामाजिक सञ्जालको प्रभाव, वैकल्पिक राजनीतिक अभियानको उदय तथा युवामा बढ्दो राजनीतिक निराशाले परम्परागत दलहरूलाई चुनौती थपेको छ । कतिपय विश्लेषकहरूका अनुसार सदस्यताको संख्यामात्र बढाएर संगठन बलियो हुँदैन । कार्यकर्तामा राजनीतिक विश्वास, नेतृत्वप्रतिको भरोसा र भविष्यप्रतिको आशा जगाउन नसके सदस्यता अभियान केवल औपचारिकतामा सीमित हुन सक्छ ।

कांग्रेस र एमाले दुवैले नवीकरण अभियानपछि नयाँ सदस्यता वितरण तथा युवा केन्द्रित अभियान सञ्चालन गर्ने योजना बनाएका छन् । तर, अहिलेको सुस्त सहभागिताले ती अभियानको सफलतामाथि नै प्रश्न खडा गरेको छ । राजनीतिक विश्लेषकहरू भन्छन्, ‘यदि पुराना सदस्यलाई नै सक्रिय बनाउन कठिन भइरहेको छ भने नयाँ पुस्तालाई आकर्षित गर्नु अझ चुनौतीपूर्ण हुनेछ ।’

सत्ता बाहिरिएपछि संगठनलाई पुनर्जीवित गर्ने उद्देश्यले सुरु गरिएको सदस्यता नवीकरण अभियानले अपेक्षित उत्साह जगाउन नसकेको तथ्य अहिलेको अवस्थाले देखाएको छ । नेतृत्वले अभियान सफल हुने दाबी गरे पनि तल्लो तहमा देखिएको निराशा, गुटीय राजनीति, युवाको घट्दो आकर्षण र संगठनात्मक कमजोरीले कांग्रेस र एमाले दुवैका लागि गम्भीर सन्देश दिएको छ ।

सदस्यता नवीकरणको सुस्त गति केवल प्रशासनिक समस्यामात्र होइन, यो परम्परागत दलहरूप्रति कार्यकर्ताको घट्दो विश्वास र राजनीतिक थकानको संकेत पनि हुन सक्ने विश्लेषकहरूको निष्कर्ष छ ।