एजेन्सी ।
दक्षिण अमेरिकी राष्ट्र अर्जेन्टिना ले अन्तर्राष्ट्रिय स्वास्थ्य निकाय विश्व स्वास्थ्य संगठन (डब्लुएचओ) बाट बाहिरिने निर्णय औपचारिक रूपमा कार्यान्वयनमा ल्याएको जनाएको छ। एक वर्षअघि घोषणा गरिएको यो निर्णय मंगलबारदेखि प्रभावकारी भएको परराष्ट्र मन्त्रालयले जानकारी दिएको छ।
अर्जेन्टिनाका परराष्ट्र मन्त्री पाब्लो क्विर्नो ले सामाजिक सञ्जालमार्फत देशले डब्लुएचओबाट बाहिरिने प्रक्रिया पूर्ण रूपमा सम्पन्न गरेको पुष्टि गरेका छन्। उनले लेखेका छन्, “अर्जेन्टिनाले विश्व स्वास्थ्य संगठनबाट बाहिरिने प्रक्रिया आज पूरा गरेको छ, जुन निर्णयबारे एक वर्षअघि नै औपचारिक जानकारी गराइएको थियो।”
सरकारका अनुसार यो निर्णयले अर्जेन्टिनालाई आफ्ना स्वास्थ्य नीतिमा पूर्ण स्वतन्त्रता प्रदान गर्नेछ। यद्यपि, अन्तर्राष्ट्रिय स्वास्थ्य सहकार्यलाई पूर्ण रूपमा अन्त्य नगरी द्विपक्षीय तथा क्षेत्रीय साझेदारीमार्फत सहकार्यलाई निरन्तरता दिइने बताइएको छ। यसले स्वास्थ्य क्षेत्रको अन्तर्राष्ट्रिय समन्वय कायम राख्दै राष्ट्रिय नीतिमा स्वायत्तता बढाउने उद्देश्य राखिएको छ।
यो निर्णय अर्जेन्टिनाका राष्ट्रपति हाभियर मिलेई को नेतृत्वमा लिइएको हो। दक्षिणपन्थी विचारधाराका नेता मानिने मिलेईले अन्तर्राष्ट्रिय संस्थाहरूको भूमिका र प्रभावबारे बारम्बार आलोचना गर्दै आएका छन्। उनले विशेषगरी डब्लुएचओले स्वास्थ्य नीतिमा अत्यधिक हस्तक्षेप गरेको आरोप लगाउँदै आएका थिए।
अर्जेन्टिनाको यो कदमले विश्व स्वास्थ्य क्षेत्रमा नयाँ बहसको सुरुआत गरेको छ। यसअघि संयुक्त राज्य अमेरिका ले पनि डब्लुएचओबाट बाहिरिने निर्णय लिएको थियो। पूर्व अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्प को प्रशासनले महामारीका क्रममा संगठनको भूमिकाप्रति असन्तुष्टि जनाउँदै यस्तो निर्णय गरेको थियो। अर्जेन्टिनाले पनि उक्त निर्णयलाई केही हदसम्म अनुसरण गरेको विश्लेषकहरू बताउँछन्।
गत वर्ष अर्जेन्टिनाले डब्लुएचओबाट बाहिरिने घोषणा गर्दा नै राष्ट्रपति मिलेईले कोभिड–१९ महामारीका क्रममा संगठनले दिएका निर्देशनप्रति असन्तुष्टि व्यक्त गरेका थिए। उनले मास्क प्रयोग, सामाजिक दूरी कायम गर्ने र खोप अभियानजस्ता उपायहरूलाई विवादास्पद भन्दै आलोचना गरेका थिए। उनका अनुसार ती नीतिहरूले व्यक्तिगत स्वतन्त्रतामा असर पारेका थिए।
मिलेईले सामाजिक सञ्जालमार्फत डब्लुएचओलाई “हानिकारक संस्था” भन्दै महामारीका समयमा “इतिहासकै सबैभन्दा ठूलो सामाजिक नियन्त्रणको प्रयोग” गरेको आरोपसमेत लगाएका थिए। यस्ता अभिव्यक्तिले अन्तर्राष्ट्रिय समुदायमा मिश्रित प्रतिक्रिया उत्पन्न गरेको थियो।
डब्लुएचओमा हालसम्म विश्वका १९४ देश सदस्य रहेका थिए। अर्जेन्टिनाको सदस्यता समाप्त भएसँगै यो संख्या घट्नेछ। यसले विश्वव्यापी स्वास्थ्य समन्वयमा केही प्रभाव पार्न सक्ने विश्लेषण गरिएको छ।
यसैबीच, अमेरिकाले पनि गत जनवरी महिनामा डब्लुएचओबाट बाहिरिने प्रक्रिया औपचारिक रूपमा पूरा गरेको थियो। उक्त निर्णयप्रति संगठनका महानिर्देशक टेड्रोस अधानोम घेब्रेयेसस ले असन्तुष्टि जनाएका थिए। उनले सामाजिक सञ्जालमार्फत प्रतिक्रिया दिँदै यस्तो निर्णयले विश्व स्वास्थ्य सुरक्षामा नकारात्मक प्रभाव पार्ने बताएका थिए।
टेड्रोसले भनेका थिए, “संयुक्त राज्य अमेरिकाले प्रस्तुत गरेका कारणहरू तथ्यमा आधारित छैनन्। यस्तो निर्णयले अमेरिका मात्र होइन, सम्पूर्ण विश्वलाई कम सुरक्षित बनाउनेछ।” उनको भनाइले अन्तर्राष्ट्रिय स्वास्थ्य सहकार्यको महत्त्वलाई उजागर गरेको छ।
विशेषज्ञहरूका अनुसार अर्जेन्टिनाको पछिल्लो निर्णयले विश्व स्वास्थ्य प्रणालीमा बहसको नयाँ चरण सुरु गरेको छ। एकातिर केही देशहरूले राष्ट्रिय सार्वभौमिकतालाई प्राथमिकता दिँदै अन्तर्राष्ट्रिय संस्थाबाट दूरी बनाउने नीति लिएका छन् भने अर्कोतर्फ विश्वव्यापी महामारीजस्ता संकटका बेला सामूहिक सहकार्य अपरिहार्य हुने तर्क पनि बलियो रूपमा उठिरहेको छ।
कोभिड–१९ महामारीले देखाएको चुनौतीपछि अन्तर्राष्ट्रिय स्वास्थ्य संस्थाहरूको भूमिका अझ महत्वपूर्ण भएको मानिन्छ। यस्ता संस्थाबाट बाहिरिने निर्णयले भविष्यमा आपत्कालीन अवस्थामा समन्वयमा कठिनाइ आउन सक्ने चिन्ता पनि व्यक्त गरिएको छ।
अर्जेन्टिनाले भने आफ्ना नागरिकको स्वास्थ्य सुरक्षालाई प्राथमिकतामा राख्दै स्वतन्त्र रूपमा नीति निर्माण गर्ने दाबी गरेको छ। सरकारले द्विपक्षीय र क्षेत्रीय सहकार्यमार्फत आवश्यक सहयोग आदानप्रदान जारी रहने जनाएको छ।
अन्ततः अर्जेन्टिनाको यो कदमले विश्व स्वास्थ्य कूटनीतिमा नयाँ बहस जन्माएको छ। अन्तर्राष्ट्रिय सहकार्य र राष्ट्रिय स्वायत्तताबीचको सन्तुलन कसरी कायम गर्ने भन्ने प्रश्न अब झन् गम्भीर रूपमा उठ्ने देखिएको छ।
प्रतिक्रिया