साउदी अरबमा दुई बंगलादेशी नागरिकलाई मृत्युदण्ड, मक्काको मस्जिदमा ‘अश्लील कार्य’ गरेको आरोप

काठमाडौं ।

साउदी अरबमा मक्कास्थित एक मस्जिदमा ‘अश्लील कार्य’ गरेको आरोपमा दोषी ठहर भएका दुई बंगलादेशी नागरिकलाई मृत्युदण्डको सजाय सुनाइएको छ। अदालतबाट सुनाइएको फैसला सर्वोच्च अदालतले समेत सदर गरेपछि उनीहरूलाई गत अक्टोबर १४ मा मृत्युदण्ड दिइएको साउदी अरबको आन्तरिक मामिला मन्त्रालयले जनाएको छ।

मन्त्रालयलाई उद्धृत गर्दै साउदी अरबको सरकारी समाचार संस्था साउदी प्रेस एजेन्सी (एसपीए) ले नजरुल इस्लाम अब्दुल बशीर र सिती अख्तरलाई उक्त आरोपमा मृत्युदण्ड दिइएको जनाएको हो।

साउदी अधिकारीका अनुसार सुरक्षा निकायले दुवै जनालाई पक्राउ गरी सम्बन्धित अदालतमा पेस गरेको थियो। अदालतले उनीहरूमाथि लगाइएको आरोप प्रमाणित भएको ठहर गर्दै मृत्युदण्डको फैसला सुनाएको थियो।

मन्त्रालयले घटनाको गम्भीरता, मस्जिदको पवित्रतामाथि आघात पुगेको विषय तथा घटनासँग सम्बन्धित परिस्थितिलाई सजायको आधारका रूपमा उल्लेख गरेको छ। यद्यपि, कथित ‘अश्लील कार्य’ वास्तवमा के थियो भन्नेबारे विस्तृत विवरण सार्वजनिक गरिएको छैन।

मृत्युदण्डबारे बंगलादेशी दूतावासलाई पूर्वजानकारी दिइएन

साउदी अरबको जेद्दास्थित बंगलादेशी वाणिज्य दूतावासले आफ्ना नागरिकलाई मृत्युदण्ड दिनुअघि आफूहरूलाई जानकारी नदिइएको जनाएको छ।

द डेली स्टारसँग कुरा गर्दै दूतावासका एक अधिकारीले साउदी आन्तरिक मामिला मन्त्रालयबाट मृत्युदण्ड कार्यान्वयन हुनुअघि कुनै पूर्वसूचना प्राप्त नभएको बताएका छन्।

यस विषयमा औपचारिक जानकारी माग गर्दै साउदी विदेश मन्त्रालयलाई कूटनीतिक पत्र पठाइएको पनि उनले जानकारी दिएका छन्। दूतावासले घटनाको आधिकारिक पुष्टि र सम्बन्धित विवरण उपलब्ध गराउन साउदी अधिकारीसँग आग्रह गरेको जनाएको छ।

सर्वोच्च अदालतले पनि सदर गरेको थियो फैसला

साउदी आन्तरिक मामिला मन्त्रालयका अनुसार तल्लो अदालतले सुनाएको मृत्युदण्डको फैसलाविरुद्ध सर्वोच्च अदालतमा पुनरावेदन गरिएको थियो। तर सर्वोच्च अदालतले तल्लो अदालतको निर्णयलाई सदर गर्दै मृत्युदण्डको सजाय कायम राखेको मन्त्रालयको भनाइ छ।

त्यसपछि फैसलाको कार्यान्वयनका लागि शाही आदेश जारी गरिएको थियो। सोही आदेशअनुसार अक्टोबर १४ मा दुवै जनालाई मृत्युदण्ड दिइएको मन्त्रालयले जनाएको छ।

तर, कथित घटना कहिले भएको थियो, दुवै जनालाई कुन परिस्थितिमा पक्राउ गरिएको थियो र पुनरावेदन प्रक्रिया कहिले अघि बढाइएको थियो भन्नेबारे साउदी अधिकारीहरूले विस्तृत जानकारी सार्वजनिक गरेका छैनन्।

साउदी अरबका स्थानीय सञ्चारमाध्यममा पनि यस घटनाबारे विस्तृत विवरण प्रकाशित भएको देखिँदैन। अधिकांश समाचारमा आन्तरिक मामिला मन्त्रालयको आधिकारिक विवरणलाई नै आधार बनाइएको छ।

के हो ‘ताजिर’ सजाय?

साउदी अधिकारीहरूले दुवै जनालाई इस्लामिक कानुनअन्तर्गत ‘ताजिर’ व्यवस्थाअनुसार मृत्युदण्ड दिइएको बताएका छन्। यद्यपि, सजाय सुनाउन प्रयोग गरिएको विशिष्ट कानुनी प्रावधानबारे सार्वजनिक रूपमा विस्तृत जानकारी दिइएको छैन।

ताजिर इस्लामिक कानुनमा न्यायाधीशको विवेकाधिकारका आधारमा निर्धारण गरिने सजायको एक श्रेणी हो। निश्चित सजाय तोकिएका अपराधभन्दा बाहिरका कसुरमा अपराधको प्रकृति, गम्भीरता र परिस्थितिका आधारमा सजाय निर्धारण गर्न यस अवधारणाले भूमिका खेल्छ।

एम्नेस्टी इन्टरनेसनलका अनुसार ताजिर कुनै एउटा छुट्टै कानुन नभई इस्लामिक कानुनी व्यवस्थाभित्रको सजायसम्बन्धी अवधारणा हो। यसले न्यायाधीशलाई कसुरको प्रकृति र परिस्थितिअनुसार दण्ड निर्धारण गर्ने अधिकार दिन्छ।

यसअन्तर्गत औपचारिक चेतावनी, जरिवाना तथा कैदजस्ता सजाय हुन सक्छन्। केही विशेष परिस्थितिमा मृत्युदण्डसमेत दिइएको छ। तर, प्रस्तुत घटनामा मृत्युदण्डको आधार बनेको विशिष्ट कानुनी प्रावधानबारे साउदी अधिकारीहरूले स्पष्ट पारेका छैनन्।

साउदी अरबको न्याय प्रणालीमा न्यायाधीशको विवेकाधिकार

साउदी अरबको न्याय प्रणालीमा इस्लामिक कानुन अर्थात् शरियाका सिद्धान्त र न्यायाधीशको विवेकाधिकारले महत्त्वपूर्ण भूमिका खेल्छन्। शरिया इस्लामका धार्मिक सिद्धान्तमा आधारित छ, जसमा कुरान र सुन्नतलाई प्रमुख आधार मानिन्छ।

एम्नेस्टी इन्टरनेसनलका अनुसार साउदी अरबमा परम्परागत रूपमा सबै अपराध र तिनका सजाय समेटिएको व्यापक लिखित दण्ड संहिता थिएन। धेरै मुद्दामा शरियाको व्याख्या तथा न्यायाधीशको विवेकका आधारमा फैसला हुने व्यवस्था रहँदै आएको छ।

यद्यपि, देशमा विभिन्न लिखित कानुन पनि लागू छन्। आतंकवादविरोधी तथा साइबर अपराधसम्बन्धी कानुनका केही व्यापक र अस्पष्ट प्रावधान प्रयोग हुने गरेको भन्दै मानवअधिकार संस्थाहरूले चासो व्यक्त गर्दै आएका छन्। विशेषगरी सार्वजनिक व्यवस्था, धार्मिक मूल्य र सार्वजनिक नैतिकतासँग सम्बन्धित प्रावधानको प्रयोगबारे प्रश्न उठ्ने गरेको छ।

मृत्युदण्डको प्रयोगबारे अन्तर्राष्ट्रिय चासो

साउदी अरब विश्वमा मृत्युदण्ड कार्यान्वयन गर्ने प्रमुख देशमध्ये पर्छ। मृत्युदण्डको प्रयोग, न्यायिक प्रक्रियाको पारदर्शिता तथा अभियुक्तले पाउने कानुनी अधिकारका विषयमा अन्तर्राष्ट्रिय मानवअधिकार संस्थाहरूले लामो समयदेखि चासो व्यक्त गर्दै आएका छन्।

उपलब्ध गराइएको विवरणअनुसार सन् २०२६ को पहिलो नौ महिनामा साउदी अरबमा १७५ भन्दा बढी व्यक्तिलाई मृत्युदण्ड दिइएको उल्लेख छ। त्यस्तै, उक्त वर्ष २० भन्दा बढी देशका कम्तीमा ९४ विदेशी नागरिकलाई मृत्युदण्ड दिइएको दाबी गरिएको छ।

पछिल्ला वर्षहरूमा सामाजिक सञ्जालमा अभिव्यक्ति दिएको विषयलाई लिएर साउदी अरबका अदालतहरूले लामो अवधिको कैद सजाय सुनाएका घटनासमेत सार्वजनिक भएका छन्। केही मुद्दामा पुनरावेदनपछि सजाय परिवर्तन भएका उदाहरण पनि छन्।

मक्काको मस्जिदमा ‘अश्लील कार्य’ गरेको आरोपमा दुई बंगलादेशी नागरिकलाई मृत्युदण्ड दिइएको पछिल्लो घटनाले साउदी अरबको न्यायिक प्रक्रिया, ताजिर व्यवस्थाअन्तर्गतको सजाय र विदेशी नागरिकको कानुनी अधिकारबारे पुनः चासो बढाएको छ। -बीबीसी