काठमाडौँ।
मुलुकभर विशेषगरी काठमाडौँ उपत्यकासहित प्रमुख सहरमा खाना पकाउने एलपी ग्यास (एलपीजी)को अभाव चुलिएपछि सर्वसाधारणको दैनिक जीवन नै प्रभावित बनेको छ ।
बिहानैदेखि खाली सिलिन्डर बोकेर ग्यास डिपो धाउने उपभोक्ताले दिनभर लाइन बस्दा पनि ग्यास नपाएको गुनासो गरिरहेका छन् । बजारमा चरम अभाव देखिएपछि नेपाल आयल निगमले आफ्नै टेकु डिपोबाट प्रत्यक्ष ग्यास वितरण सुरु गरेको छ भने सुरक्षा निकायको समन्वयमा विभिन्न ग्यास गोदाम र भण्डारण केन्द्रमा अनुगमन तथा छापामार अभियानसमेत अघि बढाएको छ ।
सरकारले ग्यास आपूर्ति सहज बनाउन नेपाल आयल निगमलाई निर्देशन दिए पनि बजारको अवस्था अझै सामान्य बन्न सकेको छैन । निगमले भने देशमा ग्यासको समग्र आयातमा ठूलो समस्या नभए पनि वितरण प्रणाली, उपभोक्ताको अत्यधिक खरिद र केही स्थानमा कृत्रिम अभाव सिर्जना गरिएकाले बजारमा सङ्कट देखिएको दाबी गरेको छ ।
नेपाल आयल निगमका निमित्त कार्यकारी निर्देशक इन्जिनियर दीपक बरालले ग्यासको आयात पूर्णरूपमा बन्द नभएको स्पष्ट पार्दै बजारमा देखिएको अभाव हटाउन वितरण व्यवस्थापनलाई प्रभावकारी बनाइएको बताउनुभयो । निगमको नेतृत्व अहिले बरालले सम्हाल्नुभएको छ । उहाँका अनुसार भारतबाट ग्यास आइरहेको भए पनि माग एकाएक बढ्नु, उपभोक्ताले आवश्यकताभन्दा बढी सिलिन्डर संकलन गर्नु र केही स्थानमा वितरण असन्तुलित हुँदा समस्या देखिएको हो ।
निगमले बजारलाई सहज बनाउन आफ्नै डिपोबाट विभिन्न ग्यास कम्पनीका सिलिन्डर उपलब्ध गराउन थालेको जनाएको छ । यस्तो व्यवस्था बजार सामान्य नहुन्जेल जारी रहने निगमको भनाइ छ ।
काठमाडौँको टेकु, बालाजु, चाबहिल, कोटेश्वर, कलंकीलगायत क्षेत्रमा ग्यास डिपोअगाडि बिहानैदेखि उपभोक्ताको लाम देखिन्छ । खाली सिलिन्डर बोकेर लाइनमा बसेका धेरै उपभोक्ताले दुई–तीन दिनदेखि ग्यास खोज्दा पनि नपाएको गुनासो गरेका छन् ।
काठमाडौँकी गृहिणी सीता अधिकारी भन्नुहुन्छ– ‘बिहान ६ बजेदेखि लाइनमा छु । अहिले दिउँसो भइसक्यो, अझै ग्यास पाइने निश्चित छैन । खाना पकाउनै समस्या भएको छ ।’
भक्तपुरका अर्का उपभोक्ता रमेश श्रेष्ठको गुनासो पनि उस्तै छ । ‘एक डिपोबाट अर्को डिपो धाउँदा पनि ग्यास पाइएन । बजारमा ग्यास छैन भन्ने र निगमले अभाव छैन भन्ने कुरा मिल्दैन’ –उहाँले भन्नुभयो ।
रेस्टुरेन्ट व्यवसायीहरू पनि ग्यास अभावले व्यवसाय प्रभावित भएको बताउँछन् । दैनिक ठूलो परिमाणमा ग्यास आवश्यक पर्ने व्यवसायमा वैकल्पिक ऊर्जा प्रयोग गर्न तत्काल सम्भव नभएकाले उनीहरू थप समस्यामा परेका छन् ।
यसअघि पनि यस्तै अवस्था आउँदा नेपाल आयल निगमले उपभोक्तालाई आवश्यकताभन्दा बढी ग्यास भण्डारण नगर्न सार्वजनिक आग्रह गरेको थियो । निगमले ग्यास उद्योगलाई दैनिक बिक्री विवरण उपलब्ध गराउन तथा घरायसी उपभोक्तालाई प्राथमिकतामा राखेर वितरण गर्न निर्देशन दिएको थियो ।
सरकारी अधिकारीहरूका अनुसार अहिले पनि त्यही नीति लागू गरिएको छ । घरमा अतिरिक्त सिलिन्डर थुपार्ने प्रवृत्तिले वास्तविक अभावभन्दा ठूलो सङ्कट सिर्जना गर्ने भएकाले संयमता अपनाउन आग्रह गरिएको छ ।
आपूर्ति र मागबीचको असन्तुलन
नेपाल पूर्णरूपमा भारतबाट आयातित एलपीजीमा निर्भर छ । आपूर्ति नियमित रहेको दाबी गरिए पनि बजारमा माग अचानक बढ्दा वितरण प्रणालीमाथि दबाब परेको निगमको विश्लेषण छ । विगतमा पनि यस्तै अवस्थाले लाइन, प्यानिक बाइङ र कृत्रिम अभाव निम्त्याएको थियो ।
ऊर्जा क्षेत्रका विज्ञहरू भने तत्कालीन सङ्कट समाधानसँगै दीर्घकालीन विकल्पमा पनि राज्यले ध्यान दिनुपर्ने बताउँछन् । नेपालमा विद्युत् उत्पादन बढिरहेको अवस्थामा घरायसी प्रयोगका लागि इन्डक्सन चुलो, विद्युतीय किचन उपकरण तथा अन्य स्वच्छ ऊर्जाको प्रयोग विस्तार गर्न सके एलपीजीमाथिको अत्यधिक निर्भरता घटाउन सकिने उनीहरूको धारणा छ ।
सरकार र नेपाल आयल निगमले आपूर्ति सहज रहेको दाबी गरिरहे पनि बजारको वास्तविक अवस्था त्यसको ठीक विपरीत देखिएको छ । एउटा सिलिन्डरका लागि घण्टौं लाइन बस्नुपर्ने अवस्था, डिपो–डिपो धाउनुपर्ने बाध्यता र कृत्रिम अभावको आशङ्काले उपभोक्ताको असन्तुष्टि बढाएको छ ।
अब सरकारका लागि सबैभन्दा ठूलो चुनौती भनेको ग्यासको वास्तविक मौज्दात, वितरण प्रणाली र कृत्रिम अभाव सिर्जना गर्ने तत्व पहिचान गरी तत्काल बजारलाई सामान्य बनाउनु हो । अन्यथा, खाना पकाउने जस्तो आधारभूत आवश्यकतामै सङ्कट गहिरिँदै जाँदा यसको प्रत्यक्ष असर लाखौं उपभोक्ताको दैनिक जीवनमा पर्ने निश्चित देखिन्छ ।
किन भयो अभाव
ऊर्जा क्षेत्रका जानकारहरूका अनुसार अहिलेको सङ्कटका पछाडि धेरै कारण एकैसाथ देखिएका छन् ।
पहिलो, अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा केही महिनायता आपूर्ति शृंखलामा परेको दबाबका कारण एलपीजी आयातमा अनियमितता देखिएको छ । दोस्रो, बजारमा ग्यास सकिने हल्लापछि उपभोक्ताले एकभन्दा बढी सिलिन्डर घरमै राख्न थालेका छन् । तेस्रो, केही डिलर तथा भण्डारण केन्द्रले कृत्रिम अभाव सिर्जना गरेर ग्यास रोकिरहेको आशङ्का गरिएको छ । यिनै कारण सरकारले अनुगमनलाई तीव्र बनाएको हो ।
उद्योग, वाणिज्य तथा आपूर्ति मन्त्रालयले पनि बजारमा ग्यासको वास्तविक अवस्था पत्ता लगाउन नेपाल आयल निगमलाई निर्देशन दिएको स्रोतले जनाएको छ । आपूर्ति शृंखला, भण्डारण र वितरण प्रणालीबारे विस्तृत विवरण मागिएको बताइएको छ ।
ग्यास अभाव चरम बन्दै गएपछि नेपाल आयल निगमले सुरक्षा निकायको रोहवरमा विभिन्न ग्यास भण्डारण केन्द्र र गोदाममा अनुगमन थालेको छ ।
कृत्रिम रूपमा ग्यास लुकाएर बजारमा अभाव सिर्जना गरिएको छ कि छैन भन्ने विषयमा छानबिन भइरहेको निगम स्रोतले जनाएको छ । आवश्यकताभन्दा बढी मौज्दात राख्ने तथा वितरण नगर्ने उद्योग वा विक्रेतामाथि कारबाहीको तयारीसमेत गरिएको छ ।
प्रतिक्रिया