काठमाडौँ।
स्ट्रेट अफ हर्मुजमा तीनवटा व्यापारिक जहाजमाथि आक्रमण भएपछि मध्यपूर्वमा तनाव पुनः बढेको छ। घटनालगत्तै संयुक्त राज्य अमेरिकाले बुधबार बिहान इरानका सैन्य संरचनालाई लक्षित गर्दै हवाई आक्रमण गरेको छ भने त्यसको प्रतिक्रियास्वरूप इरानले बहराइन र कुवेततर्फ मिसाइल प्रहार गरेको प्रारम्भिक विवरण सार्वजनिक भएको छ। यस घटनाले युद्धविरामतर्फ अघि बढिरहेका प्रयासलाई गम्भीर धक्का दिएको विश्लेषण गरिएको छ।
अमेरिकी सेनाका अनुसार अन्तर्राष्ट्रिय जलमार्गमा सञ्चालनमा रहेका तीन व्यापारिक जहाजमाथिको आक्रमणपछि जवाफी कारबाहीस्वरूप इरानका सैन्य लक्ष्यमा हवाई हमला गरिएको हो। साथै, अन्तरिम सम्झौताअन्तर्गत इरानलाई खुला रूपमा कच्चा तेल बिक्री गर्न दिइएको अनुमति पनि अमेरिकाले रद्द गरेको जनाएको छ।
इरानले भने अमेरिकी आक्रमणको कडा विरोध गर्दै त्यसको उचित जवाफ दिने चेतावनी दिएको छ। अमेरिकी कारबाहीपछि बहराइन र कुवेतमा मिसाइल चेतावनी जारी गरिएको थियो। ती दुवै मुलुकलाई लक्षित गरी इरानबाट मिसाइल प्रहार भएको प्रारम्भिक जानकारी सार्वजनिक भएको छ।
घटना इरानका सर्वोच्च नेता आयातोल्लाह अली खामेनीको अन्त्येष्टि चलिरहेका बेला भएको हो। बिहीबार अन्तिम संस्कार सम्पन्न भएपछि हर्मुज जलघाँटी पुनः पूर्ण रूपमा सञ्चालनमा ल्याउने र आणविक कार्यक्रमसम्बन्धी वार्ता अघि बढ्ने अपेक्षा गरिए पनि पछिल्लो घटनाले त्यसमा अन्योल थपेको छ।
इरानी संसद्का अध्यक्ष मोहम्मद बाघेर कालिबाफले अमेरिका र उसका सहयोगीमाथि कडा टिप्पणी गर्दै इरान कुनै दबाबमा नझुक्ने बताएका छन्।
अमेरिकी सेनाको सेन्ट्रल कमान्डका अनुसार हवाई आक्रमणमा इरानका हवाई रक्षा प्रणाली, राडार तथा इस्लामिक क्रान्तिकारी गार्डले प्रयोग गर्ने ६० भन्दा बढी तीव्र गतिका साना डुङ्गालाई निशाना बनाइएको छ। ती डुङ्गा हर्मुज जलघाँटीमा व्यापारिक जहाजको आवतजावतमा अवरोध सिर्जना गर्न प्रयोग हुँदै आएको अमेरिकाको दाबी छ।
अमेरिकाले आवश्यक परे थप सैन्य कदम चाल्न तयार रहेको जनाएको छ। इरानले आक्रमण भएको स्वीकार गरे पनि क्षतिको विस्तृत विवरण सार्वजनिक गरेको छैन। सरकारी सञ्चारमाध्यमका अनुसार बन्दर अब्बास, केशम र सिरिक क्षेत्रमा विस्फोटका आवाज सुनिएका छन्।
इरानको केन्द्रीय सैन्य कमान्डले अमेरिकी कारबाहीलाई ‘आतङ्कवादी गतिविधि’ को संज्ञा दिँदै निर्णायक प्रतिकार गरिने चेतावनी दिएको छ। साथै हर्मुज जलघाँटीको व्यवस्थापनमा कुनै विदेशी हस्तक्षेप स्वीकार नगर्ने अडान पनि दोहोर्याएको छ।
यसअघि पनि गत महिनाको अन्त्यमा हर्मुज क्षेत्रमा यस्तै तनाव उत्पन्न भएको थियो। त्यतिबेला पनि जहाजमाथि आक्रमण र अमेरिकी जवाफी कारबाहीसँगै बहराइन र कुवेतलाई लक्षित मिसाइल प्रहार भएको थियो। यसपटकको घटनाक्रम अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्प नाटो शिखर सम्मेलनका लागि टर्कीमा रहेका बेला भएको हो।
यसैबीच, अमेरिकाले इरानलाई अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा खुला रूपमा तेल निर्यात गर्न दिइएको अस्थायी अनुमति रद्द गरेको छ। उक्त व्यवस्थाले इरानलाई लामो समयपछि अमेरिकी डलरमा तेल बिक्री गर्ने अवसर दिएको थियो।
बेलायतको समुद्री व्यापार सञ्चालन केन्द्रका अनुसार ओमानको तट नजिक एउटा तेल ट्याङ्कर अर्को जहाजसँग ठोक्किएपछि आगलागी भएको छ। इरानी सरकारी सञ्चारमाध्यमले चेतावनी अवज्ञा गरेपछि तरलीकृत प्राकृतिक ग्यास बोकेको अर्को जहाज पनि आक्रमणमा परेको जनाएको भए पनि त्यसको प्रत्यक्ष जिम्मेवारी कसैले लिएको छैन।
अन्य दुई जहाजमा सामान्य क्षति पुगेको भए पनि मानवीय क्षति नभएको र ती जहाजले यात्रा जारी राखेको बेलायती अधिकारीहरूले बताएका छन्।
विश्वको करिब २० प्रतिशत कच्चा तेल तथा ठूलो परिमाणमा प्राकृतिक ग्यास हर्मुज जलघाँटी हुँदै ओसारपसार हुने भएकाले त्यहाँको अस्थिरताले अन्तर्राष्ट्रिय ऊर्जा बजारमा प्रत्यक्ष असर पार्ने विश्लेषण गरिएको छ।
कतारका विदेश मन्त्रालयका प्रवक्ता माजेद अल–अन्सारीले कतारी ट्याङ्करमाथिको आक्रमणलाई अन्तर्राष्ट्रिय जलयात्रा र विश्व ऊर्जा सुरक्षामाथिको गम्भीर चुनौती भएको भन्दै त्यसका लागि इरानलाई जिम्मेवार ठहर गरेका छन्।
इरान र अमेरिकाबीच केही समयअघि जहाजलाई ६० दिनसम्म निःशुल्क आवतजावत गर्न दिने अन्तरिम सहमति भएको थियो। तर जहाजको मार्ग निर्धारण र भविष्यमा शुल्क लिने इरानको प्रस्तावपछि दुवै पक्षबीचको विवाद फेरि चर्किएको हो।
प्रतिक्रिया