दह्रो मन भएका मानिसहरूका ४ भित्री रहस्य

जीवन कुनै सीधा, सुगम र समथर सडक होइन । यो त अनपेक्षित तुफानहरू, तीखा घुम्तीहरू र मुटु काँप्ने उतारचढावले भरिएको एउटा विषम अग्निपरीक्षा हो । जब परिस्थितिको महाभूकम्पले मानिसका सपना र विश्वासका पर्खालहरू ढाल्न थाल्छ, तब धेरैजसो मानिसहरू तासको पत्ता झैँ बलेको चितामा ढल्छन् । तर, तिनै भग्नावशेष र छरिएका भग्नावशेषका बीचमा केही यस्ता जीवन्त आत्माहरू उभिन्छन्, जसले आफ्नै हातले नयाँ साम्राज्यको जग बसाल्छन् । बाहिरबाट हेर्दा साधारण र शान्त देखिने यी मानिसहरूभित्र संकटको चरम क्षणमा उत्पन्न हुने अभूतपूर्व धैर्य र अद्भूत साहसको रहस्य के होला त? के यो जन्मजात प्राप्त कुनै अलौकिक जादुई वरदान हो, वा जीवनका हरेक मोडमा क्षतविक्षत भएर खारिएको आत्म–अनुशासनको नतिजा हो त? गहन मनोवैज्ञानिक विश्लेषणले के पुष्टि गर्छ भने, मानसिक शक्ति कुनै दैवी चमत्कार होइन, जीवनका हरेक पलमा चेतनशील भएर अँगालिने चार गहन, गूढ र रूपान्तरणकारी जीवनशैलीको प्रतिफल हो ।

पहिलो र सबैभन्दा शक्तिशाली रहस्य भनेको नियन्त्रण बाहिरका परिस्थितिलाई सहर्ष स्वीकार गर्ने र आफ्नो ऊर्जालाई सही दिशामा मोड्ने अद्भूत कला हो । धेरैजसो मानिसहरू आफ्नो सम्पूर्ण क्षमता ती कुराहरूमा खेर फाल्छन्, जुन उनीहरूको पहुँचभन्दा कोसौँ टाढा हुन्छन । जस्तै, अरूको कटु दृष्टिकोण, प्रतिकूल मौसम, वा कहिल्यै नफर्किने विगत । तर, मानसिक रूपमा अभेद्य मानिसहरूले के बुझेका हुन्छन् भने, बगेको खोला र बितेको समयलाई सरापेर कुनै नतिजा निस्कँदैन । उनीहरू आफूले बदल्न नसक्ने कुरामा आँसु बगाउनुको साटो परिस्थितिप्रतिको आफ्नो दृष्टिकोण र प्रतिक्रियालाई नियन्त्रण गर्छन् । जब आँधी आउँछ, कमजोरहरू हावालाई सराप्न थाल्छन्, तर मानसिक रूपमा बलिया मानिसहरू पाल मिलाएर आफ्ना डुंगाहरू अगाडि बढाउँछन् । यो आत्म–समर्पण असहायपन होइन, बरु विवेकको त्यो सर्वोच्च विन्दु हो जहाँ मानिसले आफ्नो समय र ऊर्जालाई व्यर्थको चिन्ताबाट मुक्त गरी सिर्जनात्मकतातर्फ मोड्छ, जसले उनीहरूको अन्तस्करणलाई सधैं अटल, शान्त र शक्तिशाली राख्छ ।

दोस्रो रहस्यमयी बानी, असफलतालाई जीवनको अन्त्य होइन, बरु सफलताको उचाइमा पुग्ने अमूल्य र अनिवार्य खुराकका रूपमा ग्रहण गर्नु हो । धेरैका लागि एउटा गल्ती हुनु भनेको लज्जास्पद हार हो, जसले उनीहरूको सपनालाई सधैँका लागि पङ्गु बनाइदिन्छ । तर, मानसिक रूपमा सुदृढ व्यक्तिहरूका लागि असफलता एउटा पवित्र प्रयोगशाला हो । उनीहरू लड्नुलाई यात्राको पतन मान्दैनन्, बरु अझ दह्रोसँग पाइला टेक्न सिक्ने सुनौलो अवसर मान्छन् । थोमस एडिसनले बत्तीको आविष्कार गर्दा हजारौँ पटक असफल भएर पनि भनेका थिए,–“म असफल भएको छैन, मैले त केवल काम नगर्ने हजारौँ तरिकाहरू पत्ता लगाएको हुँ ।” यही दृष्टिकोण नै मानसिक शक्तिको मेरुदण्ड हो । उनीहरू गल्ती गर्दा न त आफूलाई दयाको पात्र बनाउँछन्, न अरूलाई दोष नै दिन्छन, बरु क्षतविक्षत भएको हृदय र भाँचिएका पखेटाहरूलाई जोडेर अझ उच्च र अभेद्य उडान भर्न तयार हुन्छन् । उनीहरूका लागि हरेक चोट एउटा नयाँ चेतनाको ढोका हो, र हरेक असफलता पुनर्निर्माणको शक्तिशाली बीउ हो ।

तेस्रो र अत्यन्तै गहिरो कुरा, आफ्नो आन्तरिक शान्तिको किल्लालाई कडा पहरा दिएर जोगाउनु हो । अरूलाई खुसी पार्ने होडमा आफ्नो अस्तित्व र आत्मसम्मान नै गुमाउने मानिसहरू अन्ततः भित्रभित्रै खोक्रो बन्दै जान्छन् । तर, आन्तरिक रूपमा सशक्त व्यक्तिहरूलाई आफ्ना सीमाहरू कहाँ कोर्ने भन्ने स्पष्ट ज्ञान हुन्छ । उनीहरूमा परिस्थिति अनुसार स्पष्ट र नम्र शब्दमा ‘नाइँ’ भन्ने अद्भूत हिम्मत हुन्छ । कसैको मन राख्नका लागि आफ्नो मानसिक शान्ति, अमूल्य समय र ऊर्जाको बलिदानी दिनु आत्मघात हो भन्ने उनीहरूले बुझेका हुन्छन् । उनीहरू आफ्नो ऊर्जालाई जहरीला मानिसहरू र अनावश्यक सामाजिक नाटकहरूबाट टाढा राख्छन् । अरूको अपेक्षाको बोझ बोकेर हिँड्नुभन्दा आफ्नो आत्माको आवाज सुन्नु उनीहरूको सर्वोच्च प्राथमिकता हुन्छ । यो स्वार्थीपन होइन, यो त आफ्नो आत्म–सम्मान र मानसिक स्वास्थ्यप्रतिको दायित्व हो, जसले उनीहरूलाई बाह्य कोलाहलका बीच पनि एकान्तको गहिरो र सुखद शान्ति प्रदान गर्छ ।

चौथो र अन्तिम गूढ आदत भनेको अरूको प्रगति र सफलतामा ईष्र्याको साटो निष्कपट, हृदयविदारक र पवित्र आनन्द महसुस गर्नु हो । सामान्यतया मानिसको स्वभाव अरूको उचाइ देख्दा आफूलाई सानो महसुस गर्ने र भित्रभित्रै डाहले जल्ने हुन्छ । तर, मानसिक रूपमा परिपक्व मानिसहरूले बुझेका हुन्छन् कि ईष्र्या भनेको अरूलाई मार्न आफैँले विष पिउनु जस्तै हो । अरूको सफलताले आफ्नो बाटो वा प्रकाश कहिल्यै छेक्दैन भन्ने कुरामा उनीहरू पूर्ण विश्वस्त हुन्छन् । त्यसैले उनीहरू अरूको जितमा हृदयदेखि नै खुसी हुन्छन्, ताली बजाउँछन् र उनीहरूको यात्राबाट प्रेरणा लिन्छन् । उनीहरूको प्रतिस्पर्धा अरूसँग होइन, केवल आफ्नै हिजोको रूपसँग हुन्छ । अरूलाई गिराएर आफू माथि उठ्ने होइन, बरु अरूलाई पनि सँगै लिएर हिँड्ने र सबैको सफलतामा आफ्नो जित देख्ने उदारता नै उनीहरूको वास्तविक र गौरवशाली पहिचान हो ।

मानसिक रूपमा बलियो हुनु भनेको कुनै रातारात घट्ने चमत्कार वा अलौकिक घटना होइन, यो त दैनिक जीवनमा गरिने साना–साना कठिन निर्णय र आत्म–सुधारको निरन्तर, कष्टकर यात्रा हो । जसरी फलामलाई आगोमा तपाएपछि मात्र त्यसले तिखो, अभेद्य र बलियो रूप लिन्छ, त्यसरी नै जीवनका दुःखेसो, असफलता र चुनौतीहरूलाई सहर्ष स्वीकार गर्दै जाँदा मानिस मानसिक रूपमा शक्तिशाली बन्दै जान्छ । यी चार बानीहरूलाई आफ्नो दैनिक व्यवहार र चेतनामा उतार्न सके, जीवनमा जस्तोसुकै ठूलो महाविपत्ति वा तुफान आओस्, त्यसले तपाईँलाई कहिल्यै ढाल्न सक्ने छैन । तपाईँ केवल एक कठोर परिस्थितिबाट बचेको साधारण मानिस मात्र बन्नुहुने छैन, बरु हरेक चुनौतीलाई परास्त गर्दै आफ्नै जीवनको एक महान्, अमर र प्रेरक नायक बन्नुहुनेछ ।