काठमाडौं ।
नेपालमा हरित हाइड्रोजन प्रविधिको प्रारम्भिक परीक्षणका रूपमा बुटवल पावर कम्पनी लिमिटेड (बीपीसी) ले प्यूठानमा ५० किलोवाट क्षमताको हरित हाइड्रोजन पाइलट परियोजना सञ्चालनमा ल्याएको छ।
बीपीसीले मंगलबार प्यूठानको दरिमचौरस्थित १२ मेगावाट क्षमताको झिमरुक जलविद्युत् आयोजनाको परिसरमा स्थापना गरिएको परियोजनाको औपचारिक उद्घाटन गरेको हो। परियोजना विश्व बैंकको प्राविधिक सहयोग तथा बेलायत सरकारअन्तर्गतको विदेश, राष्ट्रमण्डल तथा विकास कार्यालय (FCDO) मार्फत प्राप्त आर्थिक सहयोगमा कार्यान्वयन गरिएको हो।
उक्त परियोजनाले नवीकरणीय जलविद्युत् ऊर्जाको प्रयोग गरी विद्युत् अपघटन (इलेक्ट्रोलाइसिस) प्रक्रियामार्फत हरित हाइड्रोजन उत्पादन गर्छ। परियोजनामा ५० किलोवाट क्षमताको क्षारीय (Alkaline) इलेक्ट्रोलाइजर जडान गरिएको छ, जसले ९९.९९ प्रतिशत शुद्धताको हाइड्रोजन उत्पादन गर्न सक्ने बीपीसीले जनाएको छ।
उत्पादित हाइड्रोजनलाई १५० बार दबाबमा सङ्कुचन गरी सिलिन्डरमा भण्डारण गरिनेछ। यसबाट हाइड्रोजनको उत्पादन, भण्डारण, सुरक्षा, सञ्चालन तथा विभिन्न सम्भावित प्रयोगहरूको परीक्षण र मूल्याङ्कन गरिने कम्पनीले जनाएको छ।
बीपीसीका अनुसार प्लान्ट १३ अप्रिल २०२६ मै सफलतापूर्वक सञ्चालनमा आइसकेको थियो र सोही दिन पहिलो हाइड्रोजन सिलिन्डर पनि भरिएको थियो। परियोजनाको ईपीसी ठेकेदार चीनको CPU Hydrogen Power Technology Co. Ltd. रहेको छ।
उद्घाटन कार्यक्रममा ऊर्जा, जलस्रोत तथा सिँचाइ मन्त्रालयका प्रतिनिधि, स्थानीय तहका जनप्रतिनिधि, विश्व बैंक, एफसीडीओ तथा ऊर्जा क्षेत्रका विभिन्न सरोकारवालाको सहभागिता रहेको थियो।
हरित हाइड्रोजनलाई विश्वभर न्यून–कार्बन ऊर्जा प्रणालीतर्फको संक्रमणमा महत्वपूर्ण ऊर्जा वाहकका रूपमा हेरिन्छ। नवीकरणीय ऊर्जाबाट उत्पादित विद्युत् प्रयोग गरी पानीलाई विद्युत् अपघटनमार्फत विभाजन गरेर हरित हाइड्रोजन उत्पादन गरिन्छ। यसलाई यातायात, उद्योग, मल उत्पादन तथा दीर्घकालीन ऊर्जा भण्डारणजस्ता क्षेत्रमा प्रयोग गर्न सकिन्छ।
बीपीसीले यस पाइलट परियोजनाबाट प्राप्त अनुभवले नेपालमा हरित हाइड्रोजनको व्यावसायिक सम्भाव्यता, सुरक्षा मापदण्ड, नियामकीय व्यवस्था तथा स्वच्छ ऊर्जा मिश्रणमा यसको भूमिकाबारे थप अध्ययन गर्न सहयोग पुग्ने जनाएको छ।
नेपाल सरकारले पनि Hetauda मा २.५ मेगावाट क्षमताको हरित हाइड्रोजन पाइलट परियोजना अघि बढाउने योजना बनाएको छ। प्रचुर जलविद्युत् सम्भावना भएको नेपालले अतिरिक्त नवीकरणीय विद्युत्लाई हरित हाइड्रोजनमा रूपान्तरण गरी घरेलु तथा औद्योगिक उपयोगका साथै सम्भावित क्षेत्रीय बजारमा समेत उपयोग गर्न सक्ने सम्भावना रहेको विज्ञहरू बताउँछन्।
करिब छ दशकदेखि ऊर्जा क्षेत्रमा सक्रिय बीपीसी नेपालका अग्रणी निजी ऊर्जा कम्पनीहरूमध्ये एक हो। कम्पनीले जलविद्युत् विकास, उत्पादन, प्रसारण तथा ऊर्जा नवप्रवर्तनका क्षेत्रमा काम गर्दै आएको छ।
प्रतिक्रिया