तेहरान ।
अमेरिका र इरानबीच बहुप्रतीक्षित शान्ति सम्झौताका लागि अन्तिम चरणको वार्ता सुरु हुन दुई दिन मात्र बाँकी रहँदा इरानले पुनः कच्चा तेल निर्यात गर्न थालेको संकेत देखिएको छ। अमेरिकी नाकाबन्दी क्षेत्रबाट इरानी तेल ट्याङ्करहरू बाहिरिन थालेपछि मध्यपूर्वमा तनाव कम हुने आशा बढेको छ भने विश्व तेल बजारमा पनि सकारात्मक प्रभाव देखिएको छ।
हर्मुज जलघाँटी पुनः सञ्चालनतर्फ उन्मुख भएको संकेतसँगै अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा कच्चा तेलको मूल्य घटेको छ। ब्रेन्ट क्रुडको मूल्य प्रतिब्यारेल ७८.७४ डलरमा झरेको छ भने अमेरिकी वेस्ट टेक्सास इन्टरमिडियट (डब्लुटिआई) ७५.८५ डलरमा कारोबार भइरहेको छ।
स्विट्जरल्यान्डको बर्गेनस्टक रिसोर्टमा शुक्रबारदेखि सुरु हुने निर्णायक वार्तामा इरानको आणविक कार्यक्रम, अन्तर्राष्ट्रिय प्रतिबन्ध हटाउने प्रक्रिया तथा ऊर्जा व्यापार पुनः सञ्चालनका विषय मुख्य एजेन्डा रहने जनाइएको छ। ६० दिनदेखि जारी कूटनीतिक प्रयासको निष्कर्षका रूपमा हेरिएको यो वार्ताले मध्यपूर्वको राजनीतिक तथा आर्थिक भविष्य निर्धारण गर्न सक्ने विश्लेषण गरिएको छ।
तेल ढुवानी निगरानी गर्ने ‘ट्यांकरट्र्याकर’का अनुसार ‘डिओना’ र ‘हिरो–२’ सहित तीनवटा सुपर ट्याङ्कर अमेरिकी निगरानी क्षेत्रबाट बाहिरिएका छन्। ती जहाजमा करिब ३८ लाख ब्यारेल कच्चा तेल रहेको बताइएको छ, जुन पछिल्ला दुई महिनामा इरानको पहिलो ठूलो तेल निर्यात मानिएको छ। सम्झौताको प्रारम्भिक मस्यौदाअनुसार अमेरिकाले इरानमाथिको केही आर्थिक प्रतिबन्ध खुकुलो पार्दै तेल तथा इन्धन निर्यातमा सहजीकरण गर्ने सम्भावना रहेको छ।
बैंकिङ, बिमा तथा अन्तर्राष्ट्रिय यातायात सेवामा समेत सहजता ल्याउने विषय छलफलमा रहेको अन्तर्राष्ट्रिय सञ्चारमाध्यमहरूले उल्लेख गरेका छन्। यसबीच अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्प, उपराष्ट्रपति जेडी भान्स, इरानका वरिष्ठ कूटनीतिज्ञहरू तथा वार्ताकारहरूले प्रारम्भिक ढाँचामा सहमति जनाइसकेको बताइएको छ। कतार र पाकिस्तानको मध्यस्थतामा भएको अप्रत्यक्ष संवादपछि इरानी विदेशमन्त्री अब्बास अराघचीले नयाँ चरणको वार्ता सुरु हुने पुष्टि गरेका छन्। यद्यपि सम्झौताप्रति दुवै देशभित्र मिश्रित प्रतिक्रिया देखिएको छ।
अमेरिकाका केही रिपब्लिकन सांसदहरूले सम्झौताको पूर्ण विवरण सार्वजनिक गर्न माग गरेका छन् भने इरानका रूढिवादी समूहहरूले यसलाई राष्ट्रिय हितविपरीत हुन सक्ने भन्दै आलोचना गरेका छन्। कूटनीतिक पहल अघि बढिरहेका बेला क्षेत्रीय सुरक्षा चुनौती भने अझै कायम छ। दक्षिण लेबनानमा इजरायली हवाई आक्रमणमा चार जनाको मृत्यु भएपछि इरानले इजरायललाई कडा चेतावनी दिएको छ।
यसले वार्ताको सफलतामाथि थप दबाब सिर्जना गरेको विश्लेषकहरूको भनाइ छ। विशेषज्ञहरूका अनुसार यदि अमेरिका–इरान सम्झौता सफल भयो भने विश्व ऊर्जा बजारमा स्थिरता आउने, तेलको मूल्य थप घट्न सक्ने तथा मध्यपूर्वमा लामो समयदेखि जारी तनाव कम हुने सम्भावना रहनेछ। तर आणविक कार्यक्रम, प्रतिबन्ध र क्षेत्रीय सुरक्षासम्बन्धी विवादित मुद्दाहरूको समाधान नै सम्झौताको वास्तविक परीक्षा हुने बताइएको छ।
प्रतिक्रिया