काठमाडौं ।
नेपाली कांग्रेसको १५औँ महाधिवेशन आजदेखि काठमाडौंमा सुरु हुँदैछ। महाधिवेशनलाई लिएर पार्टीको सभापति गगनकुमार थापा नेतृत्वको पक्षले आवश्यक तयारी पूरा भएको जनाएको छ। तर, महाधिवेशनको पूर्वसन्ध्यामा पार्टीभित्र नेतृत्व, वैधानिकता र महाधिवेशन प्रक्रियालाई लिएर देखिएको विवाद भने अझै समाधान हुन सकेको छैन।सभापति थापा पक्षले महाधिवेशनलाई पार्टीको आन्तरिक लोकतन्त्रलाई थप सुदृढ बनाउने महत्वपूर्ण अवसरका रूपमा प्रस्तुत गरेको छ। पार्टीको संगठनलाई चलायमान बनाउने, नेतृत्वमा नयाँ ऊर्जा ल्याउने तथा आगामी राजनीतिक चुनौती सामना गर्न कांग्रेसलाई थप व्यवस्थित बनाउने उद्देश्यसहित महाधिवेशन आयोजना गरिएको नेताहरूले बताएका छन्।यद्यपि, पूर्वसभापति शेरबहादुर देउवा पक्षसँगको मतभेदले महाधिवेशनको वातावरण पूर्णरूपमा सहज बन्न सकेको छैन।
पार्टीको नेतृत्व कसरी अघि बढ्ने, महाधिवेशनको प्रक्रिया कति वैधानिक र सर्वस्वीकार्य छ भन्ने विषयमा दुवै पक्षबीच मतभिन्नता कायम छ। यही विवादका कारण कांग्रेसभित्र लामो समयदेखि देखिँदै आएको आन्तरिक संकट महाधिवेशनको मुखमा झन् जटिल बनेको छ।कांग्रेसभित्रको विवाद केवल पद र नेतृत्वको विषयमा सीमित नरहेको नेताहरूको बुझाइ छ। पार्टीको विधान, संगठन सञ्चालन, अधिवेशनको समयसीमा, प्रतिनिधि छनोट तथा आगामी नेतृत्वको वैधानिकतासँग जोडिएका प्रश्नसमेत विवादको केन्द्रमा छन्। यी विषयमा सहमति कायम गर्न नसकिए महाधिवेशनपछि पनि विवादले निरन्तरता पाउने जोखिम देखिएको छ।सभापति थापा पक्षले भने पार्टीलाई नयाँ पुस्ताको नेतृत्वमा अघि बढाउनुपर्ने आवश्यकता औँल्याउँदै आएको छ।
लामो समयदेखि कांग्रेसभित्र नेतृत्व हस्तान्तरण, पुस्तान्तरण र संगठन सुधारको बहस हुँदै आए पनि त्यसले अपेक्षित निष्कर्ष पाउन सकेको छैन। १५औँ महाधिवेशनले यही बहसलाई निर्णायक दिशामा लैजाने अपेक्षा गरिएको छ।कांग्रेसको आन्तरिक राजनीतिमा थापा नेतृत्वको उदयलाई पार्टीमा पुस्तान्तरणको संकेतका रूपमा हेरिएको छ। युवा नेतृत्वले पार्टीलाई नयाँ राजनीतिक एजेन्डा, संगठनात्मक सुधार र जनतासँगको सम्बन्धमा नयाँ ढंगले अघि बढाउन सक्ने अपेक्षा समर्थकहरूले गरेका छन्। तर, नेतृत्व परिवर्तन मात्र पर्याप्त नहुने र पार्टीभित्रको गुटगत संरचना, निर्णय प्रक्रियामा पारदर्शिता तथा संगठनात्मक अनुशासनमा पनि सुधार आवश्यक रहेको राजनीतिक विश्लेषकहरूको भनाइ छ।पूर्वसभापति देउवा पक्ष भने पार्टी सञ्चालन र महाधिवेशन प्रक्रियाका विषयमा आफ्ना असन्तुष्टि कायमै राख्दै आएको छ।
नेतृत्व र संस्थापन पक्षबीचको अविश्वास हटाउन नसकिए महाधिवेशनले पार्टी एकताभन्दा थप ध्रुवीकरण निम्त्याउन सक्ने चिन्ता पनि कांग्रेसभित्र व्यक्त हुन थालेको छ।महाधिवेशन कांग्रेसका लागि नियमित संगठनात्मक प्रक्रिया मात्र नभई आगामी राजनीतिक यात्राको दिशासमेत तय गर्ने महत्वपूर्ण अवसर हो। संघीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्रको वर्तमान राजनीतिक परिवेशमा कांग्रेसले आफूलाई कसरी पुनर्संरचना गर्छ, जनताका मुद्दालाई कसरी आफ्नो राजनीतिक एजेन्डामा समेट्छ र संगठनलाई कसरी बलियो बनाउँछ भन्ने प्रश्न महाधिवेशनसँग जोडिएको छ।
कांग्रेसभित्र नेतृत्वको विषयलाई लिएर उत्पन्न विवाद समयमै समाधान गर्न नसकिए त्यसको प्रत्यक्ष असर पार्टीको संगठन र आगामी निर्वाचनमा समेत पर्न सक्ने देखिन्छ। नेतृत्वको वैधानिकता र स्वीकार्यतामाथि प्रश्न उठिरहे पार्टीको राजनीतिक सन्देश कमजोर हुन सक्छ। त्यसैले महाधिवेशनबाट निर्वाचित नेतृत्वले सबै पक्षलाई समेटेर अघि बढ्नु चुनौतीपूर्ण हुने देखिएको छ।विशेषगरी सभापति थापा नेतृत्वको पक्षले अहिलेको अवसरलाई पार्टी पुनर्निर्माणका लागि प्रयोग गर्नुपर्ने दबाब छ। नेतृत्वमा नयाँ अनुहार आए पनि पुरानो गुटगत संस्कार र आन्तरिक विवाद कायमै रहे त्यसले अपेक्षित परिवर्तन ल्याउन नसक्ने कांग्रेसकै नेताहरू बताउँछन्।कांग्रेसमा अहिले देखिएको संकटलाई कतिपयले नेतृत्वको समयमै सुधार नहुँदा उत्पन्न हुने सम्भावित दुर्घटनाको संकेतका रूपमा समेत व्याख्या गरेका छन्।
तर, पार्टीभित्रको विवादलाई तत्काल समाधान गरेर सहमतिको वातावरण बनाउन सके संकटलाई अवसरमा बदल्न सकिने सम्भावना पनि उत्तिकै छ।महाधिवेशनबाट कांग्रेसले कस्तो नेतृत्व चयन गर्छ भन्ने विषयसँगै नयाँ नेतृत्वले पार्टीभित्रका असन्तुष्ट समूहलाई कसरी व्यवस्थापन गर्छ भन्ने प्रश्न महत्वपूर्ण बनेको छ। नेतृत्व चयनपछि पनि देउवा पक्षलगायत असन्तुष्ट समूहलाई विश्वासमा लिन नसकिए कांग्रेसभित्रको विवाद थप चर्किन सक्ने सम्भावना छ।कांग्रेसको इतिहासमा नेतृत्व परिवर्तनसँगै आन्तरिक शक्ति संघर्ष देखिँदै आएको छ। तर, वर्तमान परिस्थितिमा पार्टीले आफ्नै विवादलाई प्राथमिकताका साथ समाधान गर्न नसके त्यसको असर जनतामाझको विश्वसनीयतामा पर्न सक्छ।
राजनीतिक स्थायित्व, सुशासन, आर्थिक विकास र लोकतान्त्रिक संस्थाको सुदृढीकरणका विषयमा प्रभावकारी भूमिका खेल्न कांग्रेसले पहिले आफ्नो संगठनभित्रको संकट समाधान गर्नुपर्ने चुनौती छ।१५औँ महाधिवेशन त्यस अर्थमा कांग्रेसका लागि निर्णायक परीक्षा बनेको छ। महाधिवेशनले केवल नयाँ नेतृत्व चयन गर्ने वा पदाधिकारी परिवर्तन गर्नेभन्दा पनि पार्टीलाई कुन राजनीतिक दिशामा लैजाने भन्ने स्पष्ट खाका दिनुपर्ने अपेक्षा छ।सभापति थापा नेतृत्वको पक्षले महाधिवेशनको तयारी पूरा भएको बताए पनि पार्टीभित्रको विवाद समाधान नगरी अघि बढ्दा भविष्यमा थप समस्या उत्पन्न हुन सक्ने चेतावनी पनि आइरहेको छ।
नेतृत्व, वैधानिकता र प्रक्रियासम्बन्धी प्रश्नलाई संवाद र सहमतिमार्फत टुंगोमा पुर्याउन सके कांग्रेसले महाधिवेशनलाई एकताको अवसरमा बदल्न सक्छ।तर, विवादलाई बेवास्ता गर्दै अघि बढ्ने र असन्तुष्ट पक्षलाई राजनीतिक रूपमा व्यवस्थापन गर्न नसक्ने अवस्था आए कांग्रेसको आन्तरिक संकट थप गहिरिन सक्छ। त्यसैले अहिलेको मुख्य चुनौती महाधिवेशन सम्पन्न गर्नु मात्र नभई महाधिवेशनपछि कांग्रेसलाई एकताबद्ध र प्रभावकारी ढंगले अघि बढाउनु हो।महाधिवेशन सुरु भएसँगै अब कांग्रेसको नजर नयाँ नेतृत्व चयनमा केन्द्रित भएको छ। थापा नेतृत्वले पार्टीलाई नयाँ राजनीतिक उचाइमा पुर्याउन सक्छ कि सक्दैन भन्ने परीक्षा पनि यही महाधिवेशनबाट सुरु हुनेछ।
त्यसका लागि नेतृत्वले आफ्ना समर्थक मात्र होइन, फरक धार र असन्तुष्ट पक्षलाई समेत समेटेर अघि बढ्नुपर्ने देखिन्छ।यदि कांग्रेसले समयमै आन्तरिक विवाद समाधान गर्दै संस्थागत निर्णय, वैधानिक प्रक्रिया र सबै पक्षको सहभागितालाई सुनिश्चित गर्न सके १५औँ महाधिवेशन पार्टी पुनर्जागरणको आधार बन्न सक्छ। अन्यथा नेतृत्व विवाद, गुटगत संघर्ष र वैधानिकतासम्बन्धी प्रश्नले पार्टीलाई थप कमजोर बनाउने जोखिम कायमै रहनेछ।
प्रतिक्रिया