कांग्रेसमा नेतृत्वको खोजी र शशांकको नयाँ जिम्मेवारी

नेपाली कांग्रेसभित्र लामो समयदेखि देखिँदै आएको नेतृत्वको अन्योल फेरि सतहमा आएको छ । पार्टीको संस्थापन इतर समूहले काठमाडौंमा सम्पन्न राष्ट्रिय भेलामार्फत पूर्वमहामन्त्री डा. शशांक कोइरालालाई आगामी राजनीतिक यात्राको नेतृत्वदायी भूमिकामा अघि सार्ने संकेत गरेको छ । यो निर्णय केवल व्यक्तिको जिम्मेवारी परिवर्तन मात्र होइन, कांग्रेसभित्र बदलिँदो शक्ति सन्तुलन र नेतृत्व हस्तान्तरणको बहससँग जोडिएको महत्वपूर्ण राजनीतिक सन्देश पनि हो । राष्ट्रिय भेलाले पारित गरेको पाँचबुँदे प्रस्तावको पहिलो बुँदाले १५औँ महाधिवेशनसम्म पार्टीका नियमित गतिविधि नेपाली कांग्रेसका सभापति शेरबहादुर देउवाको निर्देशनमा राष्ट्रिय भेला तथा सम्मेलनका संयोजकले संयोजन गर्ने उल्लेख गरेको छ । साथै, १५औँ महाधिवेशन देउवाकै सभापतित्वमा सम्पन्न गर्ने र उहाँकै नेतृत्वमा पार्टीलाई एकताबद्ध राख्दै महाधिवेशनमा लैजाने प्रतिबद्धता पनि व्यक्त गरिएको छ । यही निर्णयले भेलाका संयोजक डा. शशांक कोइरालालाई आगामी महाधिवेशनसँग सम्बन्धित गतिविधिमा महत्वपूर्ण भूमिका दिएको देखिन्छ ।

कांग्रेसको वर्तमान राजनीतिक अवस्थालाई हेर्दा यो निर्णयको आफ्नै अर्थ छ । यसअघि संस्थापन इतर समूहको नेतृत्व कार्यवाहक सभापतिको हैसियतमा पूर्णबहादुर खड्काले गर्दै आएका थिए । तर, राष्ट्रिय भेलाको समापन समारोहमा खड्काको अनुपस्थिति र पछिल्लो समय देउवा पक्षसँग उनको देखिएको असन्तुष्टिले कांग्रेसभित्रको आन्तरिक समीकरणमा फेरबदल आएको संकेत गरेको छ । नेतृत्वको वरिपरि देखिएको यस्तो असमझदारीले पार्टीको आगामी दिशाबारे स्वाभाविक रूपमा प्रश्न उठाएको छ । कांग्रेसको पछिल्लो राजनीतिक घटनाक्रमले पनि पार्टीभित्रको अस्थिरता झल्काउँछ । जेनजी आन्दोलनपछि सभापति देउवाले सक्रिय राजनीतिबाट विश्राम लिने संकेत गर्दै कार्यवाहक जिम्मेवारी पूर्णबहादुर खड्कालाई दिएका थिए । त्यसपछि महामन्त्रीद्वय गगन थापा र विश्वप्रकाश शर्माको पहलमा विशेष महाधिवेशनमार्फत नयाँ नेतृत्व चयन भएपछि पार्टीभित्र औपचारिकभन्दा बढी अनौपचारिक विभाजनको अवस्था सिर्जना भएको थियो । यस्तो पृष्ठभूमिमा संस्थापन इतर समूहले शशांक कोइरालालाई अघि सार्नु कांग्रेसभित्र नयाँ शक्ति सन्तुलन निर्माण गर्ने प्रयासका रूपमा बुझ्न सकिन्छ ।

तर, प्रश्न केवल कसलाई नेतृत्वमा अघि सारियो भन्ने होइन । कांग्रेसले अब कस्तो राजनीतिक संस्कार र नेतृत्व खोजेको हो भन्ने मूल प्रश्न हो । लामो समयदेखि पार्टीमा नेतृत्व परिवर्तन, पुस्तान्तरण, गुटगत प्रतिस्पर्धा र महाधिवेशनको समयतालिका विवादका विषय बन्दै आएका छन् । यदि आगामी महाधिवेशन पनि यिनै विवादमा अल्झियो भने कांग्रेसले आफ्नै संगठनात्मक कमजोरीलाई थप गहिरो बनाउनेछ । डा. शशांक कोइरालालाई अघि सार्ने निर्णयले कांग्रेसभित्र संवाद र समन्वयको नयाँ सम्भावना खोल्न सक्छ । तर त्यसका लागि व्यक्तिगत महत्वाकांक्षाभन्दा माथि उठेर पार्टीको संस्थागत हितलाई प्राथमिकता दिन आवश्यक छ । देउवाको नेतृत्वमा महाधिवेशन सम्पन्न गर्ने निर्णय र त्यसपछि नेतृत्व हस्तान्तरणको सम्भावनाबीच स्पष्ट राजनीतिक सहमति निर्माण गर्न सकिए कांग्रेसको आन्तरिक विवादलाई व्यवस्थापन गर्न सहज हुनेछ ।

कांग्रेसका लागि अहिले सबैभन्दा ठूलो आवश्यकता अर्को गुट बनाउनु होइन, पार्टीलाई पुनः एकीकृत राजनीतिक शक्तिका रूपमा स्थापित गर्नु हो । नेतृत्वमा को आउँछ भन्ने प्रश्न महत्वपूर्ण भए पनि त्योभन्दा महत्वपूर्ण प्रश्न कांग्रेसले जनतासामु आफ्नो विश्वसनीयता कसरी पुनः स्थापित गर्छ भन्ने हो । शशांक कोइरालालाई दिइएको नयाँ जिम्मेवारी त्यस दिशामा एउटा अवसर बन्न सक्छ । तर अवसरलाई परिणाममा बदल्न नेतृत्वमा स्पष्टता, कार्यकर्तामा विश्वास र संगठनमा अनुशासन आवश्यक छ । आगामी १५औँ महाधिवेशन कांग्रेसका लागि केवल नेतृत्व चयन गर्ने मञ्च नभई पार्टीको राजनीतिक पुनर्संरचनाको अवसर बन्नुपर्छ । त्यसो गर्न सके मात्र वर्तमान विवाद र विभाजनबाट कांग्रेसले नयाँ ऊर्जा प्राप्त गर्न सक्छ ।