स्वेच्छिक रक्तदान बढाउन आह्वान, सुरक्षित र पर्याप्त रगत उपलब्ध गराउनु अझै चुनौती
काठमाडौं ।
‘मानवताका लागि एक थोपा : रगत दिऔँ, जीवन बचाऔँ’ भन्ने मूल नारासहित आज विश्वभर २३औँ विश्व रक्तदाता दिवस विभिन्न जनचेतनामूलक कार्यक्रम गरी मनाइँदै छ। मानवताको सेवामा निस्वार्थ रूपमा रगत दान गर्ने लाखौं स्वेच्छिक रक्तदाताप्रति सम्मान व्यक्त गर्दै नियमित रक्तदानको महत्वबारे जनचेतना फैलाउने उद्देश्यले हरेक वर्ष जुन १४ मा यो दिवस मनाइने गरिन्छ। मानव जीवन बचाउन आवश्यक पर्ने सबैभन्दा महत्वपूर्ण जैविक तत्वमध्ये रगत एक हो।
दुर्घटना, जटिल शल्यक्रिया, अत्यधिक रक्तस्राव, प्रसूति जटिलता, क्यान्सर, थालासेमिया, रक्तअल्पता तथा विभिन्न दीर्घरोगका बिरामीहरूको उपचारमा रगत अपरिहार्य मानिन्छ। तर रगत कृत्रिम रूपमा उत्पादन गर्न नसकिने भएकाले यसको एकमात्र स्रोत स्वस्थ व्यक्तिबाट प्राप्त हुने स्वेच्छिक रक्तदान नै हो। विश्व स्वास्थ्य संगठन (डब्लुएचओ) का अनुसार विश्वभर हरेक वर्ष १२ करोडभन्दा बढी युनिट रगत संकलन हुने गरेको छ।
यद्यपि न्यून आय तथा निम्न–मध्यम आय भएका धेरै मुलुकहरूमा सुरक्षित र पर्याप्त रगतको उपलब्धता अझै चुनौतीकै रूपमा रहेको छ। आवश्यकता अनुसार रगत उपलब्ध नहुँदा हजारौं बिरामीले समयमै उपचार पाउन नसकेको डब्लुएचओले जनाएको छ। विशेषज्ञहरूका अनुसार कुनै पनि देशमा कुल जनसंख्याको कम्तीमा १ देखि २ प्रतिशत नागरिकले नियमित रूपमा रक्तदान गरेमा राष्ट्रिय आवश्यकता सहज रूपमा पूरा गर्न सकिन्छ। तर विकासोन्मुख मुलुकहरूमा रक्तदानसम्बन्धी चेतनाको अभाव, भ्रम र पहुँचको सीमितताका कारण पर्याप्त मात्रामा रगत संकलन गर्न कठिन हुने गरेको छ।
डब्लुएचओ दक्षिण–पूर्वी एसिया क्षेत्रीय कार्यालयकी कार्यवाहक क्षेत्रीय निर्देशक डा. क्याथरिना बोहेमेले रक्तदान केवल चिकित्सा सेवा नभई मानवता, करुणा र सामाजिक उत्तरदायित्वको प्रत्यक्ष अभिव्यक्ति भएको बताएकी छन्। उनका अनुसार समयमै उपलब्ध भएको सुरक्षित रगतले धेरै अवस्थामा जीवन र मृत्युबीचको अन्तर निर्धारण गर्न सक्छ। “रक्तदानले अपरिचित व्यक्तिको जीवन बचाउन सक्छ। यो मानवताप्रतिको निस्वार्थ योगदान हो,” उनले एक सन्देशमा भनेकी छन्, “नियमित स्वेच्छिक रक्तदाताहरू नै सुरक्षित रक्त आपूर्तिको मेरुदण्ड हुन्।” दक्षिण–पूर्वी एसिया क्षेत्रमा रक्त सुरक्षाका क्षेत्रमा पछिल्ला वर्षहरूमा उल्लेखनीय प्रगति भएको डब्लुएचओले जनाएको छ।
हाल यस क्षेत्रमा संकलित कुल रगतको ८० प्रतिशतभन्दा बढी हिस्सा स्वेच्छिक तथा निःशुल्क रक्तदाताबाट प्राप्त हुने गरेको छ। सदस्य राष्ट्रहरूले राष्ट्रिय रक्त नीति, गुणस्तरीय परीक्षण प्रणाली तथा रक्त व्यवस्थापनसम्बन्धी मापदण्डलाई समेत सुदृढ बनाएका छन्। यद्यपि सुरक्षित रगतसँगै प्लाज्माबाट उत्पादन हुने औषधिजन्य सामग्रीहरूको माग निरन्तर बढिरहेको छ। हेमोफिलिया, प्रतिरक्षा प्रणाली कमजोर भएका बिरामी तथा गम्भीर संक्रमणका उपचारका लागि प्लाज्माजन्य औषधिहरू अत्यावश्यक हुने भए पनि धेरै विकासोन्मुख मुलुकहरूमा यस्ता उत्पादनको पर्याप्त उपलब्धता छैन।
नेपालमा पनि नेपाल रेडक्रस सोसाइटी, विभिन्न सरकारी तथा निजी अस्पताल, सामाजिक संस्था, शैक्षिक प्रतिष्ठान तथा युवा समूहहरूको सक्रियतामा रक्तदान अभियान सञ्चालन हुँदै आएको छ। विशेष गरी चाडपर्व, प्राकृतिक विपद् तथा महामारीका बेला रगतको अभाव हुन नदिन विभिन्न स्थानमा रक्तदान कार्यक्रम आयोजना गरिने गरिएको छ। स्वास्थ्यकर्मीहरूका अनुसार बढ्दो सवारी दुर्घटना, जटिल प्रसूति सेवा, क्यान्सरका बिरामी, डायलाइसिस सेवा तथा दीर्घरोगीहरूको उपचारका लागि रगतको माग वर्षेनि बढिरहेको छ।
तर नियमित रक्तदाता पर्याप्त नहुँदा कतिपय अवस्थामा बिरामीका आफन्तले नै रगत खोज्दै विभिन्न स्थानमा भौंतारिनुपर्ने बाध्यता छ। विशेषज्ञहरूले स्वस्थ व्यक्तिलाई नियमित रक्तदान गर्न आग्रह गरेका छन्। सामान्यतया १८ देखि ६० वर्ष उमेर समूहका, कम्तीमा ४५ किलो तौल भएका स्वस्थ व्यक्तिले चिकित्सकीय परीक्षणपछि तीन–तीन महिनाको अन्तरालमा रक्तदान गर्न सक्ने चिकित्सकहरूको भनाइ छ।
उनीहरूका अनुसार रक्तदानले केवल अरूको जीवन बचाउने मात्र होइन, समाजमा मानवता, सहकार्य र सामाजिक उत्तरदायित्वको भावना पनि बलियो बनाउँछ। रक्तदान गरेपछि शरीरमा नयाँ रक्तकोष निर्माण हुने प्रक्रिया सक्रिय हुने भएकाले स्वस्थ व्यक्तिका लागि रक्तदान सुरक्षित मानिन्छ। विश्व रक्तदाता दिवसको सन्देश स्पष्ट छ– रगतको विकल्प छैन, तर रक्तदाता बन्ने विकल्प भने हरेक स्वस्थ व्यक्तिसँग छ।
एउटा सानो निर्णयले कसैको जीवन बचाउन सक्छ। त्यसैले आजको दिन केवल रक्तदातालाई सम्मान गर्ने दिन मात्र होइन, आफू पनि नियमित स्वेच्छिक रक्तदाता बन्ने प्रतिबद्धता व्यक्त गर्ने अवसरका रूपमा लिन आवश्यक देखिन्छ। ‘एक थोपा रगतले कसैको जीवनमा नयाँ बिहानी ल्याउन सक्छ।’
प्रतिक्रिया