लगातार दुई पटक एसिया ट्रेल रेस जितेकी कीर्तिमानी प्रिया राई

पूर्वी नेपालमा रहेको खोटाङको डाँडाकाँडा, हरियाली पहाड, कुहिरोले ढाकिएका बिहानहरू, घाम झुल्किँदा सुनौलो देखिने पाखाहरू र साँझ पर्दा चराहरूको गुँड फर्कने धुन । त्यही प्राकृतिक संसारको काखमा हुर्किएकी एक साधारण केटी हुन प्रिया राई । जसले आफ्नो जीवनलाई यति असाधारण यात्रामा रूपान्तरण गर्लिन् भनेर सायद कसैले कल्पना पनि गरेको थिएन । तर, इतिहास सधैँ त्यहीँबाट लेखिन्छ जहाँ कसैले असम्भव देखेका बाटोमा कसैले निडर भएर पाइला टेकेको हुन्छ । प्रियाको जीवन पनि त्यही साहसिक पाइला हो जुन असफलताबाट उठेर अन्तर्राष्ट्रिय ट्रेल रनिङको आकाशमा चम्किलो तारा बनेको छ ।

खोटाङ जिल्लाको ऐँसेलुखर्क क्षेत्र, जहाँ सडक अझै सबै गाउँमा पुगेको छैन, जहाँ धेरै बालबालिकाका लागि विद्यालय पुग्नु नै दैनिक साहसिक यात्रा जस्तै हुन्छ । त्यही माटामा सन् २००० मा जन्मिएकी प्रिया कुनै खेलकुद प्रशिक्षण केन्द्रको उत्पादन होइनन् । उनको जिमखाना पहाडको उकालो थियो, उनको ट्रेडमिल साँघुरा गोरेटो थियो । बिहान सबेरै उठेर घाँस काट्न जानु, भारी बोकेर उकालो चढ्नु, खोल्सामा पानी भर्नु, अनि त्यसपछि विद्यालय पुग्न घन्टौँ पैदल हिँड्नु, यही दिनचर्याले उनको शरीरलाई बलियो बनाइरहेको थियो । तर, त्यतिबेला उनलाई थाहा थिएन, यही कठोर जीवनशैलीले उनलाई एकदिन विश्वका सबैभन्दा कठिन ट्रेल रेसहरू जित्ने शक्ति दिनेछ छ भनेर ।

बाल्यकालको त्यो दैनिकी केवल संघर्षको कथा मात्र थिएन, त्यो एउटा मौन प्रशिक्षण पनि थियो । जब उकालो चढ्दा सास फुल्थ्यो, तर उनी रोकिन्नथिन् । ओरालो झर्दा खुट्टा लडखडाउँथ्यो, तर उनी फेरि उठ्थिन् । त्यो सानो उमेरमै उनले एउटा गहिरो कुरा सिकिसकेकी थिइन । जीवनमा जो लडेर उठ्न जान्छ, उसले नै अन्ततः जित्छ । सन् २०१२ तिर जब उनी उच्च शिक्षा हासिल गर्ने सपना बोकेर काठमाडौं आइन्, उनको जीवनले अर्को मोड लियो । गाउँको शान्त वातावरणबाट राजधानीको भीडभाडमा आएपछिको त्यो परिवर्तन सजिलो थिएन । ट्राफिकको आवाज, भीड, धुवाँ र अपरिचित मानिसहरूको समुद्रबीच उनी कहिलेकाहीँ एक्लो महसुस गर्थिन् । तर, भित्र कतै एउटा आवाज थियो,“तिमी यहाँ हार्नका लागि आएकी होइनौ ।” हाल उनी काठमाडौं बौद्धस्थित एक कलेजमा अंग्रेजी साहित्य र पत्रकारिता विषयमा स्नातक तहमा अध्ययनरत छिन् । कलेजमा उनी शब्दका माध्यमबाट संसारलाई बुझ्ने र पत्रकारितामार्फत सत्य उजागर गर्ने कोसिस गर्छिन् । अर्कोतर्फ खेलमैदानमा आफ्नो गति र साहसका माध्यमबाट विश्वलाई नेपालको सामथ्र्य बुझाउन प्रयासरत छिन् । पढाइ र खेलकुदलाई एकसाथ सन्तुलनमा राख्नु उनका लागि एउटा अर्को कठिन दौड जस्तै भए पनि उनी दुवैमा उत्तिकै अब्बल देखिँदै आएकी छन् ।

रोचक कुरा त के छ भने प्रियाको खेलकुद यात्रा दौडबाट सुरु भएको थिएन । उनले सुरुमा तेक्वान्दो खेलेकी थिइन् । उनले मार्सल आर्टको संसारमा चम्किने सपना देख्थिन् । ‘डोबोक’ लगाएर अभ्यास गर्दा उनको आँखामा एउटा योद्धाको चमक देखिन्थ्यो । तर, जीवन कहिले र कसरी अनपेक्षित मोडमा पुग्छ भनेर कसैलाई थाहा हँुदैन । प्रशिक्षणका क्रममा लागेको चोट र आर्थिक कठिनाइका कारण उनको तेक्वान्दो यात्रा अचानक रोकियो । त्यो क्षण उनको जीवनको सबैभन्दा निराशाजनक मध्येको एक थियो । सपना अचानक टुट्दा मनमा गहिरो चोट लाग्छ र त्यही आहटले धेरैलाई रोकिदिन्छ । तर, प्रिया तीमध्येकी थिइनन् ।
एक दिन टेलिभिजनमा उनले पहाडका कठिन बाटोमा दौडिरहेका धावकहरू देखिन् । त्यो दृश्य सामान्य थिएन । मानिसहरू उकालो, जंगल, चिप्लो माटो र चट्टानबीच दौडिरहेका थिए । त्यो देख्दा उनको मनमा एउटा प्रश्न उठ्यो । “म पनि त यस्तै पहाडमै हुर्किएकी हुँ, म किन नसक्ने ?” यही एउटा प्रश्नले उनको जीवनको दिशा परिवर्तन गरिदियो । त्यहीँबाट सुरु भयो उनको ट्रेल रनिङ यात्रा । तर, सुरुवात सजिलो थिएन । सन् २०१८ मा भोजपुरमा भएको ट्रेल रेसमा उनी पहिलो पटक सहभागी भइन् । उत्साह त धेरै थियो, तर अनुभव कम । दौड सुरु भयो, प्रतिस्पर्धीहरू तीव्र गतिमा अघि बढे । प्रिया भने बिस्तारै पछाडि पर्दै गइन् । अन्ततः जब उनी फिनिस लाइनमा पुगिन्, उनी अन्तिम स्थानमा थिइन् । त्यो क्षण अत्यन्त पीडादायी थियो । मैदान लगभग मान्छेविहिन भइसकेको थियो । दर्शकहरू गइसकेका थिए । त्यो लाज र निराशाले जो कोहीलाई पनि खेल छोड्न बाध्य पार्न सक्थ्यो ।

तर, त्यही हारले उनको जीवनमा ठूलो परिवर्तन ल्यायो । उनले आफैसँग “एक दिन म यहीँबाट विजेता बनेर निस्किनेछु” भनेर वाचा गरिन् । त्यसपछि सुरु भयो कठोर अभ्यास । बिहान सबेरै उठेर दौडिनु, गोकर्णका उकालो चढ्नु र राति थाकेर लड्नु उनको दैनिकी नै बन्यो । केवल एक वर्षपछि, सन् २०१९ मा चमत्कार भयो । त्यही केटी जो पहिलो रेसमा अन्तिम भएकी थिइन्, उनैले अब नेपालका ट्रेल रेसहरू एकपछि अर्कोगरी जित्न थालिन् । भोजपुर ट्रेल, सिन्धुपाल्चोक ट्रेल, मनास्लु ट्रेल, जहाँ पनि उनी दौडिन्थिन्, त्यहाँ उनको नाम विजेताको सूचीमा देखिन्थ्यो । प्रिया राई अब नेपाली ट्रेल रनिङ समुदायमा एउटा नयाँ स्टारको रूपमा चम्किन थाल्यो ।

त्यसपछि उनको यात्रा अन्तर्राष्ट्रिय मञ्चतिर मोडियो । सन् २०२२ मा थाइल्याण्डमा भएको प्रतिष्ठित यूटीएमबी वल्र्ड सिरिजमा उनले रजत पदक जित्दा धेरै विदेशी खेलाडीहरू अचम्मित भए । साधारण साधन र सीमित स्रोत भएकी नेपाली धाविकाले यति ठूलो प्रतियोगितामा पदक जित्नु सानो उपलब्धि थिएन । त्यो जितले उनलाई विश्वको सबैभन्दा प्रतिष्ठित ट्रेल प्रतियोगितामध्ये एक फ्रान्सको श्यामोनीमा हुने यूटीएमबी फाइनलसम्म पु¥यायो । फ्रान्सको माउन्ट ब्लाङ्कको काखमा आयोजित त्यो दौड विश्वका उत्कृष्ट धावकहरूको अखडा थियो । झन्डै दुई हजार प्रतिस्पर्धीहरू, अत्याधुनिक उपकरण, प्रशिक्षकहरूको टोलीबीच सहभागी प्रिया भने नेपाली राष्ट्रिय झण्डा बोकेर उभिएकी थिइन् । जब दौड सुरु भयो, पहाडले कसलाई चिन्छ भन्ने कुरा देखियो । हजारौं मध्येबाट प्रियाले १५औँ स्थान हासिल गरिन् । त्यो उपलब्धिले अन्तर्राष्ट्रिय ट्रेल रनिङ समुदायलाई आश्चर्यचकित बनायो । तर, वास्तविक चमत्कार त त्यसपछि भयो । सन् २०२४ मा मलेसियामा भएको ८६ किलोमिटरको कठिन ट्रेल रेसमा उनले पहिलो स्थान हासिल गरिन् । त्यो दौड अत्यन्त जटिल थियो । घना जंगल, अत्यधिक गर्मी र चिप्लो बाटोबीच प्रतिस्पर्धा गरेर अब्बल हुनु वास्तवमै ठूलो उपलब्धि थियो । धेरै धावकहरूले बीचमै हार माने । तर, प्रिया अघि बढिरहिन् । जब उनी फिनिस लाइनमा पुगिन्, उनको हातमा नेपालको झन्डा थियो र आँखामा आँसु । त्यो क्षण केवल व्यक्तिगत जित मात्र थिएन, त्यो सम्पूर्ण नेपालकिो गौरव थियो ।

त्यसपछि २०२६ को फेब्रुअरीमा हङकङको ‘९ ड्रागन्स’ मा भएको एसिया ट्रेल मास्टरमा उनले पुनः स्वर्ण पदक जितेर उपाधि रक्षा गरिन् । प्रिया आज केवल एक धाविका मात्र होइनन, उनी त राष्ट्रिय गौरव हुन् । हङकङको ‘९ ड्रागन्स’ मा ९ घण्टा ५६ मिनेटसम्म लगातार कुदेर लगातार दुई पटक (सन् २०२४ र २०२५) ‘एसिया ट्रेल मास्टर’ (एटीएम) को उपाधि जितेर उनले जुन कीर्तिमान रचेकी छन् त्यसले एसियाकै ट्रेल इतिहासलाई पुनर्लेखन गरिदिएको छ । एसिया ट्रेल मास्टरको एक दशक लामो इतिहासमा लगातार दुई पटक च्याम्पियन हुने उनी पहिलो धाविका हुन् । यो उपलब्धिले उनलाई एसियाली ट्रेल रनिङकी रानीको रूपमा स्थापित गरिदियो । त्यति मात्र होइन नेपालमा भएका मुस्ताङको १७० किलोमिटर लामो ‘स्टेज रेस’ देखि इन्डोनेसियाको ‘ट्रेल अफ द किंग्स’ सम्म उनको पाइलाले विजयको पदचाप छोडेको छ । जुम्ला, रारा, सिन्धुपाल्चोक, मनास्लु, मुस्ताङ र एभरेष्ट म्याराथन, नेपालका कुनाकाप्चादेखि विश्वका चर्चित ट्रेलसम्म आज प्रिया राईको नाम एउटा अपराजित शक्तिको रूपमा गुञ्जिरहेको छ ।

आज पनि जब बिहानीको मिरमिरेमा काठमाडौंको आकाश हल्का निलो हुँदै जान्छ, गोकर्णको जंगलमा प्रिया राई दौडिरहेको देखिन्छ । उनी अझै पनि उही जोशका साथ अभ्यास गरिरहेकी छन् । तर, अहिले उनी एक्लै दौडिरहेकी छैनन् । उनको पछाडि हजारौँ नेपाली युवतीहरूको सपना दौडिरहेको छ । प्रिया राईको उपलब्धि केवल सफलताको कथा मात्र होइन । यो आफ्नो सपना र लक्ष्य प्रति गरिने इमानदारीताको उदाहरण पनि हो । यदि मेहनतमा पवित्रता छ भने संसारको कुनै पनि पहाड अग्लो हुँदैन । खोटाङको एउटा सानो गोरेटोबाट सुरु भएको दौडका धाविकाले आज विश्वका ठूला ट्रेलहरूमा लालमोहर लगाइरहेका छन । प्रियाको यात्रा अझै समाप्त भएको छैन । यो त केवल एउटा यात्राको सुरुवात मात्र हो । किनभने केही मानिसहरू केवल दौड जित्नका लागि मात्र जन्मेका हुँदैनन्, उनीहरू त इतिहास लेख्नका लागि जन्मेका हुन्छन् । प्रिया निःसन्देह त्यही इतिहास लेखिरहेकी एउटी नेपाली चेली हुन्, जसको पदचाप अब केवल ट्रेल रेसमा मात्र होइन, लाखौँको सपनामा पनि गुञ्जिरहेको छ ।