बुढ्यौलीमा वाद्यवादन सिक्दा स्मरणशक्ति बलियो रहने अध्ययनको निष्कर्ष

काठमाडौं ।

उमेर ढल्किएपछि नयाँ कुरा सिक्न ढिलो भइसकेको ठान्नेहरूका लागि एउटा नयाँ अध्ययनले उत्साहजनक सन्देश दिएको छ। अनुसन्धानकर्ताहरूले वृद्धावस्थामा वाद्यवादन सिक्ने र नियमित अभ्यास गर्ने व्यक्तिहरूको स्मरणशक्ति तथा मस्तिष्कको सक्रियता लामो समयसम्म राम्रो रहने निष्कर्ष निकालेका छन्।

जापानस्थित क्योटो विश्वविद्यालयका वैज्ञानिकहरूले गरेको दीर्घकालीन अध्ययनअनुसार ७० वर्ष नाघेका व्यक्तिहरूले पनि वाद्यवादन सिक्न थालेमा त्यसले मस्तिष्कको कार्यक्षमतामा सकारात्मक प्रभाव पार्न सक्छ। अनुसन्धानले विशेषगरी स्मरणशक्ति र सिकाइ प्रक्रियासँग सम्बन्धित मस्तिष्कका भागहरूलाई सक्रिय राख्न संगीत अभ्यास उपयोगी हुने देखाएको छ।

उमेरसँगै मानिसको सोच्ने, सम्झने र नयाँ जानकारी ग्रहण गर्ने क्षमता केही हदसम्म कमजोर बन्दै जान्छ। यस क्रममा मस्तिष्कका केही संरचनात्मक भागहरूमा हुने परिवर्तनले स्मरणशक्तिमा असर पार्ने वैज्ञानिकहरू बताउँछन्। तर नियमित रूपमा संगीतको अभ्यास गर्ने व्यक्तिहरूमा यस्तो प्रभाव अपेक्षाकृत कम देखिएको अध्ययनले जनाएको छ।

अनुसन्धानमा सहभागी वृद्धवृद्धाहरूलाई दुई समूहमा विभाजन गरिएको थियो। एक समूहले प्रारम्भिक तालिमपछि पनि वर्षौंसम्म वाद्यवादन बजाउने अभ्यास जारी राख्यो भने अर्को समूहले संगीत अभ्यास छोडेर अन्य गतिविधिमा समय बितायो। केही वर्षपछि गरिएको परीक्षणमा संगीत अभ्यासलाई निरन्तरता दिने समूहको स्मरणशक्ति स्थिर रहेको पाइयो।

एमआरआई स्क्यानबाट प्राप्त तथ्यांकले पनि संगीत अभ्यास गर्ने व्यक्तिहरूको मस्तिष्कका केही महत्त्वपूर्ण भागहरू बढी सक्रिय र संरचनात्मक रूपमा स्वस्थ रहेको देखाएको थियो। विपरीत, अभ्यास नगर्ने समूहमा स्मरणशक्तिमा कमी आउनुका साथै मस्तिष्कका केही भागमा संकुचन देखिएको अनुसन्धानकर्ताहरूले बताएका छन्।

अध्ययन टोलीका अनुसार वृद्धावस्थामा नयाँ सीप सिक्नु आफैंमा मस्तिष्कका लागि लाभदायक हुन्छ, तर संगीत अभ्यासले अझ बढी सकारात्मक प्रभाव दिन सक्छ। विशेषगरी नियमित शारीरिक व्यायाम गर्न कठिनाइ हुने ज्येष्ठ नागरिकहरूका लागि वाद्यवादन सिक्नु मानसिक स्वास्थ्य र मस्तिष्कको सक्रियता जोगाउने प्रभावकारी विकल्प बन्न सक्ने अनुसन्धानको निष्कर्ष छ।

विशेषज्ञहरूका अनुसार संगीत सिक्न कुनै निश्चित उमेरको सीमा हुँदैन। जीवनको जुनसुकै चरणमा सुरु गरे पनि त्यसले मस्तिष्कलाई सक्रिय राख्न, स्मरणशक्ति सुधार्न र मानसिक रूपमा तन्दुरुस्त रहन मद्दत पुर्‍याउन सक्छ।