एक लाख ८० हजारभन्दा बढी मानिस सुरक्षित स्थानमा सारिए, स्वास्थ्य सेवाका लागि १,०५० टोली र ८,४४१ आकस्मिक शय्या तयारी अवस्थामा

काठमाडौं ।

भारतको बंगालको खाडीमा विकसित चक्रवात ‘अनर्ब’को प्रभावले आन्ध्र प्रदेश र ओडिशामा जनधनको क्षति तथा बाढी र पहिरोको जोखिम बढाएको छ। चक्रवातको प्रभावबाट आन्ध्र प्रदेशमा विद्युत् तारको सम्पर्कमा आउँदा तथा रुख र विद्युत् खम्बा ढल्दा मानिसको मृत्यु भएको प्रारम्भिक विवरण सार्वजनिक भएका छन्। ओडिशाका दक्षिणी जिल्लामा भारी वर्षा र तीव्र हावाको चेतावनी जारी गर्दै भारत सरकारले उद्धार, राहत र स्वास्थ्य सेवाको तयारी तीव्र पारेको छ।

भारतीय मौसम विज्ञान विभाग (आईएमडी) का अनुसार चक्रवात आन्ध्र प्रदेशको तटीय क्षेत्र र केन्द्रशासित क्षेत्र यानम आसपास प्रवेश गर्ने क्रममा हावाको अधिकतम निरन्तर गति प्रतिघण्टा ११५ देखि १२५ किलोमिटर पुगेको थियो। हावाको झोक्कासहित गति प्रतिघण्टा १४० किलोमिटरसम्म पुग्ने अनुमान गरिएको थियो। चक्रवातको केन्द्र नरसापुर, यानम र काकिनाडा आसपास रहेको मौसम बुलेटिनमा उल्लेख छ।

चक्रवात तटीय क्षेत्रमा प्रवेश गरेपछि यसको तीव्रता क्रमशः घट्न सक्ने भए पनि भारी वर्षा, आकस्मिक बाढी, सडक अवरोध, विद्युत् तथा सञ्चार सेवा प्रभावित हुने र कमजोर संरचनामा क्षति पुग्ने जोखिम कायमै रहेको मौसम विभागले जनाएको छ।

आन्ध्र प्रदेशका मुख्यमन्त्री एन. चन्द्रबाबु नायडूले बुधबार बिहानसम्म मृत्युको विवरण प्राप्त नभएको बताएका थिए। तर त्यसपछि सार्वजनिक स्थानीय प्रतिवेदनमा विद्युत् प्रवाह भइरहेको तारको सम्पर्कमा आएर दुई जनाको मृत्यु भएको उल्लेख छ। अर्को प्रतिवेदनमा रुख ढल्दा तथा विद्युत् खम्बा खस्दा मृत्यु भएको जनाइएको छ। विवरणमा भिन्नता रहेकाले मृतकको अन्तिम आधिकारिक सङ्ख्या भने पुष्टि हुन बाँकी छ।

चक्रवातको जोखिमलाई ध्यानमा राख्दै आन्ध्र प्रदेश र ओडिशामा गरी एक लाख ८० हजारभन्दा बढी मानिसलाई सुरक्षित स्थानमा सारिएको रोयटर्सले जनाएको छ। आन्ध्र प्रदेशमा २० जिल्लामा दुई हजारभन्दा बढी आश्रयस्थल सञ्चालनमा ल्याइएको विवरण छ। तटीय तथा तल्लो भूभागका बासिन्दा, माछा मार्ने समुदाय र जोखिमयुक्त बस्तीका मानिसलाई प्राथमिकतामा राखेर सुरक्षित स्थानमा लैजाने व्यवस्था गरिएको छ।

भारतको केन्द्रीय सरकारले राष्ट्रिय सङ्कट व्यवस्थापन समितिमार्फत आन्ध्र प्रदेश, ओडिशा, तेलङ्गाना, छत्तीसगढ र पुदुचेरीको तयारी समीक्षा गरेको थियो। उद्धार तथा राहतका लागि राष्ट्रिय विपद् प्रतिकार्य बल (एनडीआरएफ), राज्य विपद् प्रतिकार्य बल (एसडीआरएफ), सेना, नौसेना, वायुसेना र भारतीय तटरक्षकलाई तयारी अवस्थामा राखिएको छ। जिल्ला नियन्त्रण कक्ष सक्रिय पारेर मौसम तथा उद्धारसम्बन्धी सूचना निरन्तर अनुगमन गर्ने व्यवस्था गरिएको छ।

ओडिशाका गञ्जाम, गजपति, कोरापुट, मलकानगिरि र नबरङ्गपुर जिल्लामा भारी वर्षाको चेतावनी दिइएको छ। आकाशवाणीका अनुसार यी जिल्लामा रेड अलर्ट जारी गरिएको थियो। राज्य सरकारले विपद् प्रतिकार्य टोली परिचालन गर्नुका साथै आठ मन्त्रीलाई जोखिमयुक्त जिल्लामा तयारी र समन्वयको जिम्मेवारी दिएको विवरण छ। भारी वर्षाका कारण खोलामा आकस्मिक बाढी, पहिरो, सडक अवरुद्ध र तल्लो भूभाग जलमग्न हुने जोखिम रहेको छ।

चक्रवातका बेला घाइतेको उपचार, गर्भवती महिला तथा दीर्घरोगीको नियमित सेवा र संक्रमण नियन्त्रणलाई प्राथमिकता दिँदै आन्ध्र प्रदेश सरकारले स्वास्थ्य सेवाको विशेष तयारी गरेको छ। स्वास्थ्य मन्त्री सत्यकुमार यादवले सार्वजनिक गरेको विवरण उद्धृत गर्दै ‘द टाइम्स अफ इन्डिया’ले राज्यमा आठ हजार ४४१ आकस्मिक शय्या, एक हजार ५० स्वास्थ्य टोली र दुई हजार २५९ एम्बुलेन्स तथा आकस्मिक स्वास्थ्य सवारीसाधन तयारी अवस्थामा राखिएको जनाएको छ।

सरकारी र निजी गरी दुई हजार २५९ एम्बुलेन्स परिचालनका लागि तयार राखिएको, प्रसूतिको सम्भावित मिति नजिकिएका दुई हजार ८३८ गर्भवती महिलालाई नजिकका सरकारी अस्पतालमा सारिएको र ३८ राहत शिविरमा स्वास्थ्य सेवा उपलब्ध गराउने व्यवस्था गरिएको विवरण छ। सर्पदंशको उपचारका लागि २६ हजार ५०० एन्टिस्नेक भेनमसमेत तयारी अवस्थामा राखिएको जनाइएको छ। स्वास्थ्यकर्मीको बिदा रद्द गरी अस्पताल सञ्चालनका लागि अतिरिक्त इन्धनको व्यवस्था गरिएको छ। राज्यका २० जिल्लाका ९६ मण्डलमा रहेका एक हजार १७६ सरकारी स्वास्थ्य संस्थालाई सेवा अवरुद्ध हुन नदिन निर्देशन दिइएको विवरण पनि सार्वजनिक भएको छ।

चक्रवातपछि खानेपानीका स्रोत दूषित हुने, झाडापखाला तथा अन्य पानीजन्य रोग फैलिने, सर्पदंश बढ्ने र नियमित उपचारमा अवरोध आउने सम्भावना रहेकाले स्वास्थ्य सेवाको निरन्तरता महत्त्वपूर्ण मानिएको छ। भारतको राष्ट्रिय विपद् व्यवस्थापन प्राधिकरणको ‘सचेत’ प्रणालीमार्फत समेत विपद्सम्बन्धी चेतावनी प्रवाह गर्ने व्यवस्था छ।

चक्रवातको प्रभाव मूल्याङ्कनका क्रममा मृत्यु तथा घाइतेको अन्तिम सङ्ख्या, घर र कृषि क्षेत्रमा भएको क्षति तथा विद्युत् र यातायात सेवा पुनः सञ्चालनको अवस्था अद्यावधिक हुन बाँकी छ। त्यसैले प्रारम्भिक विवरणका आधारमा मात्रै पूर्ण क्षतिको आकलन गर्न नसकिने र मौसम विभाग तथा स्थानीय प्रशासनका पछिल्ला चेतावनी पालना गर्नुपर्ने अवस्था रहेको छ।