आधुनिकताको नाममा लोप हुँदै गोलघर

अमृत अर्याल

स्याङ्जा ।

पछिल्लो समय पक्की घर निर्माण हुन थालेपछि पुराना र खरले छाएका घरहरु विस्थापित हुन थालेका छन् । अहिले अधिकांश गाउँ तथा शहरमा पक्की घर बन्दै गएका छन् । केही वर्षअघिसम्म विशेष गरी शहरबजारमा पक्की आधुनिक घर बन्ने गरे पनि पछिल्ला वर्षमा गाउँ–गाउँमा पुराना घर भत्काएर नयाँ पक्की घर बनाउने क्रम बढ्दो छ । कतिपय स्थानीय तहले त घरको छानो हटाएर जस्तापाता लगाउन अभियान नै चलाएका छन् ।

बजार तथा गाउँ–गाउँमा पक्की घर बन्ने क्रम बढ्दै गएपछि पुराना र लोप हुन लागेका वस्तुको संरक्षण र प्रवद्र्धन गर्ने उद्देश्यले वालिङ उद्योग वाणिज्य संघले गत माघमा भएको महोत्सवस्थलमा लोपोन्मुख घुमाउने (कुडुले) घर निर्माण गरेको वालिङ उद्योग वाणिज्य संघका अध्यक्ष चेतनारायण श्रेष्ठले बताउनुभयो । ‘पुरानो पुस्ता गोलघरका बारेमा जानकार हुनुहुन्छ, कतिपय बस्नुभएकै पनि होला’ अध्यक्ष श्रेष्ठले भन्नुभयो, ‘समयको विकास र आधुनिकतासँगै पछिल्ला पुस्ताले यस प्रकारका गोलघर देखेका छैनन्, हाम्रो परम्पराको संरक्षण र जगेर्ना गर्दै नयाँ पुस्तालाई पुरानो कला–संस्कृति तथा परम्पराका बारेमा जानकारी दिनका लागि गोलघर निर्माण गरेका हौँ ।’

बाँस, खर, काठ, माटोको प्रयोग गरेर बनाइएको उक्त गोल घर नवौँ वालिङ महोत्सवको मुख्य आकर्षणको रुपमा रहेको थियो । खरले छाएका घर हराउँदै गएका बेला एकदमै पुरानो गाउँले परिवेशलाई झल्काउने उद्देश्यसहित गोलघर निर्माण गरिएको उहाँले बताउनुभयो ।

अचेल गाउँघरमा पुराना, खरले छाएका गोलो, घुमाउरो तथा कुँडुले घर विरलै देख्न पाइन्छ । गाउँ–गाउँमा पुरानो गोलघर हराएर गएकाले महोत्सवस्थलमा आउने दर्शकहरुको अवलोकनका लागि गोलघर निर्माण गरिएको वालिङ उद्योग वाणिज्य संघका सहकोषाध्यक्ष एवं गोलघर निर्माण उपसमितिका संयोजक केशव पराजुलीले बताउनुभयो । घरको छानो र पाली खरैखरले छाएको थियो । घरमा पुरानो जीवनशैलीलाई झल्को दिने खालका जाँतो, ढिकी, हलो, जुवा, ठेको, छानामा फर्सी, कुभिण्डोलगायतका सामग्री राखेर सजाइएको थियो ।

माटोको गारो लगाउने र खरले छाएका त्यस्ता घरमा चिसो समयमा न्यानो हुने र गर्मीको समयमा अन्य घरको तुलनामा गर्मी नहुने बूढापाकाले बताउँदै आएका छन् । महोत्सवमा निर्माण गरिएको घरको भित्तोलाई रातो र सेतो माटोले लपक्क लिपेर आकर्षक बनाइएको थियो । घरभित्र, पिँढी तथा आँगनमा गोबर माटोले लिपिएको थियो । वालिङ उद्योग वाणिज्य संघले महोत्सवलाई लक्षित गरेर निर्माण गरेको गोलघरलाई महोत्सवपछि पनि संरक्षण गरेर राखिने जनाइएको छ ।