प्रा.डा. दिनेशनाथ गोंगलको निधन, नेपालको न्युरो सर्जरी चिकित्सा क्षेत्रमा एक युगको अन्त्य

काठमाडौं। 

नेपालमा आधुनिक न्युरोसर्जरी सेवाको जग बसाल्ने अग्रणी चिकित्सक प्रा.डा. दिनेशनाथ गोंगलको ९२ वर्षको उमेरमा मंगलबार बिहान आफ्नै निवासमा निधन भएको छ ।

उहाँको निधनसँगै नेपाली चिकित्सा क्षेत्रमा एउटा ऐतिहासिक युगको अन्त्य भएको चिकित्सकहरू बताउँछन् । वरिष्ठ न्युरोसर्जन डा. प्रकाश विष्टले “गोंगलको निधनले नेपाली चिकित्सा क्षेत्रले आफ्नो एक मार्गदर्शक गुमाएको छ” भन्दै श्रद्धाञ्जली व्यक्त गर्नुभयो ।

प्रा.डा. गोंगललाई नेपालमा पहिलोपटक न्युरोसर्जरी सुरु गर्ने चिकित्सकका रूपमा मात्र होइन, जटिल शल्यक्रियालाई देशभित्रै सम्भव बनाउने अग्रदूतका रूपमा सम्झिने गरिन्छ । उहाँले आफ्नो करिअरभरि पिट्युटरी ट्युमर, स्पाइनल इन्जुरीका लागि ल्यामिनेक्टोमी, फोक्सोको न्युमोनेक्टोमी, मुटुको माइट्रल भाल्भोटोमी लगायतका जटिल शल्यक्रिया नेपालमै पहिलोपटक सफलतापूर्वक सम्पन्न गर्नुभएको थियो । 

नेपालमा आधुनिक शल्यचिकित्साको प्रारम्भिक चरण अत्यन्तै चुनौतीपूर्ण थियो । उपकरण, दक्ष जनशक्ति र पूर्वाधारको अभावका बीच प्रा.डा. गोंगलले सन् १९६० को दशकतिर वीर अस्पतालमा पहिलोपटक टाउको (ब्रेन) शल्यक्रिया गरेर इतिहास रच्नुभएको थियो । त्यसपछि उहाँले मुटु, फोक्सो र पेटसम्बन्धी जटिल शल्यक्रियामा समेत अग्रणी भूमिका निर्वाह गर्नुभएको र उहाँकै नेतृत्वमा नेपालमा कार्डियोथोरासिक तथा भास्कुलर सर्जरी (सीटीभीएस) सेवा समेत सुरु भयो, जसले देशको स्वास्थ्य प्रणालीमा नयाँ आयाम थपिएको वीर अस्पतालका चिकित्सकहरु बताउँछन् ।

वीर अस्पतालमा करिब चार दशक सेवा दिनुभएका उहाँले आफ्नो जीवनकालमा ४० हजारभन्दा बढीको शल्यक्रिया गर्नुभएको थियो । जुन आफैंमा एउटा अभूतपूर्व कीर्तिमान हो । प्रा.डा. गोंगल चिकित्सक मात्र नभई एक संस्थापक र मार्गनिर्देशक पनि हुनुहुन्थ्यो । उहाँले चिकित्साविज्ञान राष्ट्रिय प्रतिष्ठान (न्याम्स) को स्थापना र विकासमा नेतृत्वदायी भूमिका खेल्नुभएको थियो । 

उहाँको योगदानले नेपालमा विशेषज्ञ चिकित्सक उत्पादन गर्ने आधार तयार ग¥यो । आज देशभर फैलिएको न्युरोसर्जरी सेवा र विशेषज्ञ चिकित्सकहरूको पुस्ता उहाँकै मार्गदर्शनको निरन्तरता मानिन्छ ।

 काठमाडौंमा जन्मिएका गोंगलको पुर्ख्यौली घर पाल्पाको तानसेन हो । जुद्धोदय स्कुलबाट प्रारम्भिक शिक्षा हासिल गर्नुभएका उहाँले त्रिचन्द्र कलेजबाट आइएस्सी र बीएस्सी अध्ययन पूरा गर्नुभएको थियो ।  त्यसपछि भारतको दरभंगा मेडिकल कलेजबाट एमबीबीएस तथा मुम्बईको ग्रान्ट मेडिकल कलेजबाट एमएस गर्नुभएको थियो । विदेशमा सिकेको सीप र ज्ञानलाई स्वदेश फर्काएर प्रयोग गर्ने उहाको दृढ संकल्पले नेपालमै जटिल उपचार सम्भव बनायो । उहाँको पार्थिव शरीरमा मंगलवारै श्रद्धाञ्जली गर्नुका साथै दाहसंस्कार गरिएको पारिवारिक स्रोतले जनाएको छ । 

प्रा.डा. गोंगलले जीवनभरि देखाएको साहस, समर्पण र नवप्रवर्तनले नेपाली चिकित्सा क्षेत्रलाई नयाँ उचाइमा पु¥याएको छ । उहाँको निधनसँगै एउटा व्यक्तिको मात्र होइन, एक युगको अन्त्य भएको छ—तर उहाँले निर्माण गरेको चिकित्सा विरासतले भावी पुस्तालाई मार्गदर्शन गरिरहनेछ ।