खाद्यान्न र इन्धनको अभाव र बजारको अस्थिरता

–खाद्यान्नको मूल्य वृद्धि र आपूर्ति संकट हुने
–नेपाली कामदारहरूको भविष्य अनिश्चित
–ग्यासको अभावले गम्भीर समस्या हुने

काठमाडौं ।

मध्यपूर्वमा जारी इरान र इजरायलको युद्धका कारण नेपालमा इन्धन र खाद्यान्नको अभाव बढेको छ । जसले नेपाली उपभोक्तालाई गम्भीर असर पु¥याएको छ ।

युद्धका कारण मध्यपूर्वमा रहेका १७ लाखभन्दा बढी नेपाली कामदार प्रभावित भएका छन् भने इन्धन र अन्य आवश्यक वस्तुको मूल्यमा अप्रत्याशित वृद्धि भएको छ । विशेष गरी, राजधानी काठमाडौं र अन्य प्रमुख सहरहरूमा ग्यासको अभावले लामो लाइन र आपूर्ति संकट उत्पन्न भएको छ ।

इजरायली सेनाले लेबनानस्थित हिजबुल्लाहका ठेगानामा नयाँ चरणका हमलाहरू सुरु गरेसँगै, खाडी क्षेत्रका जलमार्गहरूमा पनि तनाब तीव्र बनेको छ । पर्सिअन गल्फमा दुई विदेशी तेल ट्यांकरमा विस्फोटका घटना भएका थिए, जसमा एक जनाको मृत्यु र केहीको उद्धार गरिएको जानकारी प्राप्त भएको छ । यसले तेल आपूर्ति र मूल्यमा असर पु¥याएको छ । अमेरिकी सेनाले इरानका माइन बिच्छ्याउने जहाजहरूलाई ध्वस्त पारेको जानकारी दिएको छ र त्यसपछि विश्व तेल बजारमा उथलपुथल मच्चिएको छ ।

नेपाल आयल निगमका प्रवक्ता मनोजकुमार ठाकुरका अनुसार, युद्धको प्रभाव तेल आपूर्ति र मूल्यमा समस्या देखिन थालेको छ । अहिले तेल र ग्यासको मूल्य स्थिर राख्नका लागि नेपाल आयल निगमले भारतसँगको आपूर्ति च्यानललाई अवस्थाअनुसार कायम राखेको छ । हाम्रा उपभोक्तालाई आत्तिनुपर्ने अवस्था छैन, र मार्च १५ सम्म तेलको मूल्य स्थिर रहनेछ । तर, नेपालमा अहिले इन्धनको अभाव देखा पर्न थालेको छ ।

तर, तेल र ग्यासको मूल्यको स्थिरता भने निश्चित होइन । नोक्सानी भएको तेल आपूर्तिले बजारमा अस्थिरता ल्याएको छ । ब्रेन्ट क्रुडको मूल्य प्रति ब्यारल १०० अमेरिकी डलरसम्म पुगेको छ भने ग्यासको मूल्य ३० प्रतिशतले वृद्धि भएको छ ।
मध्यपूर्वको युद्ध र खाडी क्षेत्रको अस्थिरताले खाद्यान्नको मूल्यमा पनि वृद्धि गरेको छ । विश्वव्यापी आपूर्ति शृंखलामा भएका असरका कारण नेपालमा चिनी, तेल र अन्य खाद्य पदार्थहरूको मूल्यमा वृद्धि भएको छ । नेपाली बजारमा मकैको मूल्य १० प्रतिशतले वृद्धि भएको छ, र चिनीको मूल्य १५ प्रतिशतले बढेको छ ।

नेपालका प्रमुख खाद्य उद्योगहरूले भनेका छन्– वर्तमानमा खाद्य सामग्रीको मूल्य स्थिर राख्न कठिनाइ भइरहेको छ । यसको मुख्य कारण विश्व आपूर्ति शृंखलामा उत्पन्न अस्थिरता हो । अर्थमन्त्री रामेश्वर खनालले युद्धका कारण उत्पन्न भएको आर्थिक दबाबलाई मध्यनजर गर्दै विश्व बजारसँगको सम्बन्ध पुनः सुदृढ गर्न आवश्यक रहेको बताउनुभएको छ ।

नेपालमा काम गर्दै आएका १७ लाखभन्दा बढी नेपाली कामदारहरू अहिले अस्थिर अवस्थामा रहेका छन् । इरान र इजरायलबीचको युद्धका कारण खाडी क्षेत्रमा रहेका नेपाली कामदारहरूको भविष्य अनिश्चित छ । कतिपय कामदारहरू भने युद्धका कारण कामबाट वञ्चित भएका छन्, जबकि केहीले स्वदेश फर्कने निर्णय गरेका छन् ।

नेपाल सरकारले अहिले हामी कूटनीतिक प्रयास गरिरहेका छौं । इरान र इजरायल बीचको युद्धले खाडीमा रहेका नेपाली कामदारहरूको सुरक्षा र भविष्यमा असर पु¥याउने अवस्था आएको बताएको छ । त्यसैले, सरकारले सबै संवेदनशील कदमहरू चाल्दै उनीहरूको सुरक्षित आवागमनको सुनिश्चितता गर्नका लागि प्रयास गरिरहेको छ ।

नेपालमा ग्यासको अभावले प्रमुख सहरहरूमा लाइन लाग्न थालेको छ । काठमाडौं, पोखरा, चितवन र अन्य प्रमुख सहरहरूमा ग्यासको घेराबन्दी भइरहेको छ । प्रायः उपभोक्ताहरू २–३ घण्टासम्म ग्यास लिनका लागि लाइनमा बसेका छन् । यद्यपि, नेपाल आयल निगमले भने यसको समाधानका लागि केही कदमहरू उठाएको जनाएको छ ।

नेपाल आयल निगमका प्रवक्ता ठाकुरले भन्नुभयो– ‘ग्यासको आपूर्ति हाम्रा लागि प्राथमिकता हो । हामी यसलाई समाधान गर्नका लागि काम गर्दै छौं । जसका कारण कुनै पनि आपूर्ति संकटको सामना नगरौं ।’

हालको परिस्थिति अनुसार, इरान र इजरायलको युद्धले विश्व बजारमा तेल र ग्यासको मूल्यमा वृद्धि गरेको छ । एसियाली बजारमा अस्थिरता देखिएको छ, र तेलको मूल्य मार्च १५ सम्म स्थिर नेपालमा राखिएको छ । त्यसपछि भने, अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा मूल्यको उतारचढाव हुने सम्भावना उच्च रहेको छ ।

इजरेली सेनाले लेबनानमा हमलाहरू तेज बनाएको छ र खाडी क्षेत्रको अस्थिरता नेपालमा तेल र ग्यासको आपूर्ति र मूल्यमा असर गर्दै छ । यद्यपि, नेपाल आयल निगम र सरकार यस संकटको समाधानका लागि सक्रिय रूपमा काम गरिरहेको दाबी गरेका छन् तर बजारमा चरम समस्या देखा पर्न थालेको छ । खाद्यान्न र इन्धनको अभावका कारण नेपाली बजारमा अस्थिरता देखिन्छ, र भविष्यमा यसको प्रभाव अझ बढ्न सक्ने सम्भावना छ ।