अनावश्यक ‘ह्विम’ले आम मतदाताको विवेकलाई बन्धक बनाउने डर

–आम मतदातालाई दिग्भ्रमित पार्ने खेल
–‘नयाँ सबै राम्रा, पुराना सबै खराब’ भन्ने गलत भाष्य बनाउने दुष्प्रयास
–सामाजिक सञ्जालमा गलत प्रचारको बाढी, मतदातालाई सावधान रहन आग्रह

काठमाडौं ।

आगामी फागुन २१ को निर्वाचन नजिकिँदै जाँदा देशभर चुनावी माहोल तातिरहेको छ । गाउँ–सहरमा राजनीतिक बहस तीव्र बन्दै गएको छ भने सामाजिक सञ्जालमा चुनावी प्रचारको बाढी देखिएको छ । तर, यही प्रचारबीच एउटा खतरनाक भाष्य व्यवस्थित रूपमा फैलाउन खोजिएको भन्दै चिन्ता व्यक्त हुन थालेको छ । ‘पुराना सबै खराब र नयाँ सबै राम्रा’ भन्ने गलत भाष्य फैलाउन खोजिएको भन्दै त्यसतर्फ सचेत रहन आम नागरिक अगुवा तथा अभियन्ताहरूले मतदाताहरूलाई सजग तुल्याउन थालेका छन् ।

विश्लेषकहरूका अनुसार यो सरल नाराजस्तो देखिए पनि लोकतन्त्रका लागि जोखिमपूर्ण सोच हो । यसले मतदातालाई विवेक प्रयोग गर्न नदिई भावनात्मक लहरमा बगाउने प्रयास भइरहेको र त्यसले नकारात्मक परिणाम ल्याउन सक्ने र मुलुक गृहयुद्धको चपेटामा पर्नसक्ने खतरा बढेको भन्दै चिन्ता व्यक्त हुन थालेको छ । राजनीतिक पर्यवेक्षकहरू भन्छन् – ‘लोकतन्त्रमा दल होइन, अन्ततः जनप्रतिनिधि निर्णायक हुन्छन् । तर, अहिले व्यक्ति मूल्याङ्कनभन्दा समूहगत ‘ब्रान्डिङ’ मार्फत मत माग्ने प्रवृत्ति बढेको देखिन्छ ।’

पछिल्लो समय केही समूहले नयाँ दलका उम्मेदवारलाई स्वतः ‘इमानदार’ र पुराना दलका सबैलाई ‘भ्रष्ट’ ठहर गर्ने अभियान चलाइरहेका छन् । समाजशास्त्रीहरूका अनुसार यो ‘देवत्वकरण र राक्षसीकरण’को मनोवैज्ञानिक रणनीति हो । यस्तो प्रवृत्तिले समाजमा ध्रुवीकरण बढाउने र मतदाताको स्वतन्त्र निर्णय क्षमतालाई कमजोर बनाउने खतरा रहेको उनीहरू बताउँछन् । उनीहरूले लोकतन्त्रमा नागरिकको विवेक हटाएर भावनात्मक नारा स्थापित गरियो भने त्यो चुनावमात्रै होइन, शासन पनि गलत दिशातर्फ जान सक्ने खतरा औंल्याएका छन् ।

चलचित्र क्षेत्रका महानायक राजेश हमालले नयाँ सबै राम्रा र पुराना सबै खराब भनेर एउटै डालोमा हालेर हेर्न नहुने बताउनुभयो । काठमाडौंमा आयोजित एक कार्यक्रममा बोल्दै हमालले आगामी निर्वाचनमा आम नेपाली मतदाताहरूले कसैको लहैलहै र अनावश्यक प्रचारबाजीमा नलागी, कुनै दबाबमा नपरी आफ्नो विवेक पु¥याएर सबैभन्दा सक्षम र उपयुक्त व्यक्तिलाई भोट दिनुपर्ने आवश्यकता औंल्याउनुभयो ।

यसै गरी उहाँले अहिले विभिन्न प्रविधिहरू प्रयोग गरेर मानिसहरूलाई दिग्भ्रमित पार्न खोजिएको भन्दै त्यस्ता सबैखाले भ्रमबाट बचेर, कुनै पनि ‘ह्विम’को पछि नगाली आफ्नो विवेक पु¥याएर मतदात गर्नसमेत आम मतदातालाई आग्रह गर्नुभयो । उहाँले भन्नुभयो– ‘हामी सबैले आ आफ्नो बौद्धिकता प्रयोग गरेर भोट हालौं, कुनै पनि ह्विमको पछि दौडनुभन्दा सही र असल व्यक्ति छानेर आफ्नो शक्ति प्रयोग गरौं । ’

संविधानविद् तथा वरिष्ठ अधिवक्ता भीमार्जुन आचार्यले पनि निर्वाचनमा विवेक बन्धक राखेर कसैको लहै लहैमा लागेर भोट हाल्ने जस्तो ऐतिहासिक गल्ती नगर्न सबैलाई आग्रह गर्नुभयो । उहाँले निर्वाचनमा नयाँ पुरानाभन्दा पनि सक्षम, योग्य, इमान्दार र आफ्नै गाउँठाउँ बुझेको व्यक्ति हेरेर भोट हाल्नुपर्ने आवश्यकता औंल्याउनुभयो ।

राजनीतिक विश्लेषक डा. सुरेन्द्र केसीले पनि हल्लाको भरमा आफ्नो मताधिकारलाई हचुवामा प्रयोग गर्न नहुने र त्यसले परिणाम गलत आउनसक्ने खतरा औंल्याउनुभयो । उहाँले नयाँ भन्दैमा ‘टुरिस्ट’ उम्मेदवारलाई कुनै हालतमा पनि भोट दिन नहुने तर्क गर्दै स्थानीय समस्या बुझेका उम्मेदवारलाई प्राथमिकता दिनुपर्ने बताउनुभयो ।

पछिल्ला दिनमा फेसबुक, टिकटक र अन्य माध्यममा फेक आइडीबाट विभिन्नखाले भ्रामक प्रचार गर्दै पुरानाहरू सबै भ्रष्ट, फटाहा र नयाँहरू सबै ‘दूधले धोएका’ जस्तो बनाउन खोजिएको छ । यसै गरी आफ्नो विचारसँग असहमति राख्नेहरूलाई गाली गलौज गर्ने र गलत किसिमले ट्रोल बनाउने र बारम्बार दोहो¥याएर झुटलाई सत्यजस्तो देखाउने कामहरूसमेत भइरहेका छन् । सञ्चार विज्ञहरू यसलाई ‘गोयबल्स शैलीको दोहो¥याइ प्रचार’ बताउँछन् ।

भावनात्मक लहरले जितेको प्रतिनिधि पछि जनअपेक्षा पूरा गर्न नसक्दा पंगु बनेको र मतदाताहरू पछुताउनु परेको विभिन्न कालखण्डमा देखिँदै आएको छ । विश्लेषकहरूका अनुसार भ्रम र प्रचारबाट जित्ने उम्मेदवार प्रायः जनताप्रति उत्तरदायी नहुने जोखिम बढी हुन्छ । यस्तो अवस्थामा विकास योजनाहरू अलपत्र पर्ने, स्थानीय समस्या बेवास्ता हुने, जनविश्वास कमजोर हुने जस्ता समस्या देखिने गरेका छन् ।

विश्लेषकहरूको सुझाव छ ः मतको मूल्य हौवा होइन भविष्य हो । मत भनेको समर्थन होइन, जिम्मेवारी सुम्पनु हो । त्यसैले पार्टी होइन व्यक्ति हेर्न, नारा होइन कामको इतिहास हेर्न र प्रचार होइन क्षमता हेर्नसमेत उनीहरूले सुझाएका छन् । २१ फागुनको चुनावमा मतदाताले विवेक प्रयोग नगरे भावनाको लहर क्षणिक जित भए पनि दीर्घकालीन पछुतो बन्न सक्ने चेतावनीसमेत उनीहरूले दिएका छन् ।


नयाँ सबै राम्रा र पुराना सबै खराब हुन्छन् भनेर एउटै डालोमा हालेर हेर्न कदापि हुँदैन । २१ फागुनको निर्वाचनमा आम नेपाली मतदाताहरूले कसैको लहैलहै र अनावश्यक प्रचारबाजीमा नलागी, कुनै दबाबमा नपरी आफ्नो विवेक पु¥याएर सबैभन्दा सक्षम र उपयुक्त व्यक्तिलाई भोट दिनुपर्छ । अहिले विभिन्न प्रविधिहरू प्रयोग गरेर मानिसहरूलाई दिग्भ्रमित पार्न खोजिएकाले त्यस्ता सबैखाले भ्रमबाट बचेर, कुनै पनि ‘ह्विम’को पछि नगाली आफ्नो विवेक पु¥याएर मतदान गरौं ।
राजेश हमाल
चलचित्र क्षेत्रका महानायक

निर्वाचनमा विवेक बन्धक राखेर कसैको लहै लहैमा लागेर भोट हाल्नेजस्तो ऐतिहासिक गल्ती कसैले गर्नुहुँदैन । निर्वाचनमा नयाँ पुरानाभन्दा पनि सक्षम, योग्य, इमान्दार र आफ्नै गाउँठाउँ बुझेको व्यक्ति हेरेर भोट हाल्नुपर्छ यसो गर्दा नै लोकतन्त्रप्रति न्याय गरेको ठहर्छ ।
भीमार्जुन आचार्य
संविधानविद् तथा वरिष्ठ अधिवक्ता

हल्लाको भरमा आफ्नो मताधिकारलाई हचुवामा प्रयोग गर्न कसैले पनि हुँदैन । त्यसले परिणाम गलत आउन सक्ने खतरा रहन्छ । नयाँ भन्दैमा ‘टुरिस्ट’ उम्मेदवारलाई कुनै हालतमा पनि भोट दिन हँुदैन । स्थानीय समस्या बुझेका उम्मेदवारलाई प्राथमिकता दिनुपर्छ । चुनाव भनेको भावना होइन, भविष्यको जिम्मेवारी रोज्ने प्रक्रिया हो ।
डा. सुरेन्द्र केसी
राजनीतिक विश्लेषक