इरान शोकमा डुब्यो : सर्वोच्च नेता आयातोल्लाह अली खामेनेईको निधनपछि तेहरान तनावग्रस्त

तेहरान ।

इरानका सर्वोच्च नेता आयातोल्लाह अली खामेनेईको मृत्यु भएको सरकारी सञ्चारमाध्यमहरूले पुष्टि गरेपछि राजधानी तेहरानसहित देशभर असामान्य अवस्था सिर्जना भएको छ। लामो समयदेखि इरानी राजनीतिक तथा धार्मिक नेतृत्व सम्हाल्दै आएका खामेनेईको निधनसँगै देश शोकमा डुबेको छ भने शक्ति–संरचनामा सम्भावित फेरबदलको बहस तीव्र बनेको छ। इरानी राज्य टेलिभिजनले खामेनेईको निधनको औपचारिक घोषणा गर्दै उनलाई “क्रान्तिको मार्गदर्शक र इस्लामिक गणतन्त्रका संरक्षक”का रूपमा श्रद्धाञ्जली अर्पण गरेको छ।

सरकारले ४० दिने राष्ट्रिय शोक घोषणा गरेको छ। सो अवधिमा राष्ट्रिय झण्डा आधा झुकाइने, सरकारी तथा धार्मिक कार्यक्रममार्फत विशेष श्रद्धाञ्जली सभा आयोजना गरिने जनाइएको छ। घोषणापछि तेहरानका विभिन्न भागमा हजारौँ समर्थकहरू सडकमा उत्रिएका छन्। केही स्थानमा शोकसभा आयोजना गरिएको छ भने मस्जिदहरूमा विशेष प्रार्थना गरिएको छ। तर यहीबीच राजधानीका केही क्षेत्रमा ठूलो विस्फोटको आवाज सुनिएको अन्तर्राष्ट्रिय सञ्चारमाध्यम Al Jazeeraले जनाएको छ। बमबारीको जोखिम कायमै रहेकाले सुरक्षा व्यवस्था कडा पारिएको बताइएको छ। सुरक्षा सतर्कता उच्च इरानी सुरक्षा निकायले राजधानीसहित प्रमुख सहरहरूमा उच्च सतर्कता अपनाएको छ।

संवेदनशील क्षेत्रहरूमा सुरक्षाकर्मीको बाक्लो उपस्थिति देखिएको छ। सम्भावित अशान्ति र बाह्य आक्रमणको जोखिमलाई ध्यानमा राख्दै सरकारी कार्यालय, सामरिक संरचना र सञ्चार केन्द्रहरूमा विशेष निगरानी बढाइएको जनाइएको छ। यसअघि पछिल्ला केही सातायता इरानमाथि इजरायल र अमेरिकाबाट लक्षित आक्रमण भइरहेको दाबी गरिँदै आएको थियो। यद्यपि खामेनेईको मृत्युको कारणबारे औपचारिक विस्तृत विवरण सार्वजनिक गरिएको छैन। सरकारी स्रोतहरूले “दुश्मन शक्तिको षड्यन्त्र”को संकेत गरेका छन्, तर स्वतन्त्र पुष्टि हुन बाँकी छ।

शक्ति हस्तान्तरणको प्रश्न खामेनेईको निधनसँगै अब इरानको सर्वोच्च नेतृत्व कसले सम्हाल्ने भन्ने प्रश्न पेचिलो बनेको छ। इरानको संवैधानिक संरचनाअनुसार ‘एसेम्ब्ली अफ एक्सपर्ट्स’ले नयाँ सर्वोच्च नेता चयन गर्ने व्यवस्था छ। तर वर्तमान तनावपूर्ण अवस्थाले प्रक्रिया जटिल बन्न सक्ने विश्लेषकहरूको भनाइ छ। राजनीतिक विश्लेषकहरूका अनुसार खामेनेई तीन दशकभन्दा बढी समयदेखि इरानको सर्वोच्च पदमा रहेकाले सत्ता संरचना उनको प्रभावमा गहिरो रूपमा गाँसिएको थियो। त्यसैले नयाँ नेतृत्व चयन केवल औपचारिक प्रक्रिया मात्र नभई शक्ति सन्तुलनको ठूलो परीक्षा हुनेछ।

अन्तर्राष्ट्रिय चासो खामेनेईको निधनले मध्यपूर्वी शक्ति सन्तुलनमा दीर्घकालीन प्रभाव पार्ने अनुमान गरिएको छ। क्षेत्रीय शक्तिहरूले घटनाक्रमलाई नजिकबाट नियालिरहेका छन्। केही पश्चिमी मुलुकहरूले संयमता अपनाउन आग्रह गरेका छन् भने इजरायल र अमेरिकाबाट औपचारिक प्रतिक्रिया आउन बाँकी छ। विशेषज्ञहरूका अनुसार यदि इरानभित्र आन्तरिक अस्थिरता बढ्यो भने त्यसको प्रत्यक्ष असर तेल आपूर्ति, क्षेत्रीय सुरक्षा र खाडी क्षेत्रमा देखिन सक्छ।

तेहरानमा जारी बमबारी र विस्फोटका खबरहरूले परिस्थितिलाई झनै जटिल बनाएको छ। देशभर शोक, तर अनिश्चित भविष्य तेहरानका मुख्य सडकहरूमा कालो झण्डा फहराइएको छ। धार्मिक स्थलहरूमा खामेनेईको तस्वीर राखेर श्रद्धाञ्जली अर्पण गरिएको छ। तर शोक र तनावबीच सर्वसाधारणमा भविष्यप्रतिको चिन्ता पनि उत्तिकै देखिएको छ। इरानले एक शक्तिशाली र दीर्घकालीन सर्वोच्च नेता गुमाएको छ। अबको नेतृत्व कसले सम्हाल्छ र देश कुन दिशातर्फ अग्रसर हुन्छ भन्ने प्रश्नले केवल इरान मात्र होइन, सम्पूर्ण मध्यपूर्वलाई असर पार्ने देखिन्छ। स्थिति अझै संवेदनशील रहेकाले आगामी केही दिनलाई निर्णायक मानिएको छ।