संस्थापनको: कांग्रेस डुबाउने अन्तिम खेल

यो समय व्यक्तिगत लोकप्रियता जोगाउने वा तात्कालिक सहमतिमा रमाउने होइन, इतिहासको जिम्मेवारी बोक्ने समय हो, किनकि आजको निर्णयले केवल वर्तमान सत्ता–सन्तुलन होइन, भोलिको कांग्रेसको आत्मा निर्धारण गर्नेछ, यही कारणले गगन थापा र विश्वप्रकाश शर्माका लागि आत्मसमर्पण गर्ने कुनै बाटो बाँकी छैन, किनकि उनीहरू अब व्यक्ति मात्र होइनन्, उनीहरू संस्थागत परिवर्तनको प्रतीक बनिसकेका छन्, र प्रतीकहरू झुक्दा केवल अनुहार होइन, युग ढल्छ।

आज कांग्रेसभित्र देखिएको संकट कुनै आकस्मिक घटना होइन, यो दशकौँदेखि संस्थापन प्रवृत्तिले निर्माण गर्दै आएको संरचनागत जडताको परिणाम हो, जहाँ नेतृत्व परिवर्तनलाई खतरा ठानिन्छ, जनादेशलाई असहज सत्य र कार्यकर्तालाई आवश्यक भीडको रूपमा मात्र हेरिन्छ, यही सोचका कारण पार्टी जनताबाट बिस्तारै टाढिँदै गयो र अन्ततः जनताले स्पष्ट रूपमा परिवर्तनको आदेश दिए।

संस्थापन पक्षले जनताको त्यो आदेशलाई स्वीकार गर्ने साहस देखाउन सकेन, बरु “सहमति” भन्ने शब्दलाई ढाल बनाएर जनादेशलाई पन्छाउने रणनीति अख्तियार गर्‍यो, बहसलाई अनुशासनको नाममा थुन्ने, प्रश्नलाई पार्टीविरोधी ठहर गर्ने र परिवर्तनको आवाजलाई विभाजनको आरोप लगाएर कमजोर बनाउने अभ्यास आज कांग्रेसभित्र संस्थागत संस्कृतिजस्तै बनाइएको छ।

तर इतिहास साक्षी छ, कुनै पनि पार्टी सहमतिका दस्तावेजले होइन, जनताको विश्वासले बाँच्ने गर्छ, सहमति नेतृत्वको सुविधा हुन सक्छ, तर जनादेश लोकतन्त्रको आत्मा हो, र त्यो आत्मालाई जबरजस्ती मौन गराउने प्रयास राजनीतिक अपराध हो, जसको फैसला तत्काल हुँदैन, तर इतिहासले निर्मम रूपमा गर्छ।

आज गगन थापा र विश्वप्रकाश शर्मा संस्थापनसँगको यो टकरावमा केवल पदको लडाइँ लडिरहेका छैनन्, उनीहरू पार्टीभित्रको वैचारिक दिशाको लडाइँ लडिरहेका छन्, एकातिर जडता, नियन्त्रण र बन्द संरचना छ, अर्कोतिर खुलापन, उत्तरदायित्व र परिवर्तनको माग छ, र यो द्वन्द्व कुनै सहमतिले समाधान हुने विषय होइन।

संस्थापन पक्ष बारम्बार पार्टी फुट्ने डर देखाएर परिवर्तनलाई रोक्न खोज्दैछ, तर सत्य के हो भने पार्टी फुट्ने डर परिवर्तनले होइन, जडताले पैदा गर्छ, जब नेतृत्व समयसँग हिँड्न सक्दैन, तब पार्टी स्वभाविक रूपमा दुई धारमा विभाजित हुन्छ, एक धार इतिहाससँग, अर्को धार अतीतसँग।

आज कांग्रेसभित्र कार्यकर्ताको मनोविज्ञान गम्भीर रूपमा आहत छ, उनीहरूलाई निर्णय प्रक्रियाबाट अलग गरिएको छ, उनीहरूको योगदानलाई चुनावी गणनामा सीमित गरिएको छ, र उनीहरूको प्रश्नलाई असन्तोषको रूपमा चित्रित गरिएको छ, यही उपेक्षाले कांग्रेसको जरा कमजोर बनाएको हो।

जनमत कुनै सम्झौताको विषय होइन, जनमत निर्णय हो, आदेश हो, चेतावनी हो, र त्यो चेतावनीलाई सहमतिमा बदल्ने प्रयास लोकतान्त्रिक मूल्यहरूमाथि सीधा आक्रमण हो, यदि आज जनताको मतलाई व्यवस्थापनको नाममा किनारा लगाइयो भने भोलि कांग्रेस लोकतान्त्रिक पार्टी होइन, बन्द क्लबमा सीमित हुनेछ।

गगन थापा र विश्वप्रकाश शर्माले यदि यो मोडमा आत्मसमर्पण गरे भने त्यो उनीहरूको व्यक्तिगत राजनीतिक यात्राको मात्र अन्त्य हुने छैन, त्यो कांग्रेसभित्र बाँकी रहेको परिवर्तनको अन्तिम सम्भावनाको पनि अन्त्य हुनेछ, किनकि उनीहरूसँग जोडिएको भरोसा सामान्य होइन, त्यो भरोसा दशकौँको निराशापछि जन्मिएको हो।

युवा पुस्ताले कांग्रेसप्रति देखाएको आशा आकस्मिक थिएन, त्यो आशा यथास्थितिविरुद्धको आक्रोशबाट जन्मिएको थियो, र त्यो आक्रोशको प्रतिनिधित्व गगन र विश्वप्रकाशले गरेका थिए, आज उनीहरू झुके भने त्यो पुस्ताले कांग्रेसलाई दोस्रो पटक होइन, अन्तिम पटक त्याग्नेछ।

संस्थापन पक्ष भन्छ—पार्टी जोगाउन लचिलो हुनुपर्छ, तर लचिलोपन र आत्मसमर्पणबीचको रेखा स्पष्ट हुनुपर्छ, जब लचिलोपनले जनादेशको हत्या गर्छ, तब त्यो लचिलोपन होइन, कायरता हुन्छ।

कांग्रेसको इतिहास सम्झौताको इतिहास होइन, कांग्रेसको इतिहास संघर्षको इतिहास हो, परिवर्तनको इतिहास हो, जोखिम उठाएको इतिहास हो, र आज त्यो इतिहास सम्झन नसक्ने नेतृत्व पार्टीको नाम बोकेर हिँड्न त सक्छ, तर पार्टीको आत्मा प्रतिनिधित्व गर्न सक्दैन।

संस्थापन प्रवृत्तिको मूल डर स्पष्ट छ, यदि जनादेश लागू भयो भने शक्ति सर्छ, संरचना बदलिन्छ, र दशकौँदेखि जमेका अनुहारहरू विस्थापित हुन्छन्, त्यसैले समय किन्ने, प्रक्रिया अल्झाउने र परिवर्तनलाई थकाउने खेल खेलिँदैछ।

तर समय सधैँ सत्ता पक्षको पक्षमा हुँदैन, समयसँग जनताको स्मृति जोडिएको हुन्छ, र जनताले कसले अडान लियो र कसले झुक्यो भन्ने कुरा बिर्सँदैनन्, इतिहासमा धेरै नेता अस्थायी रूपमा जितेका छन्, तर स्थायी रूपमा हराएका छन्।

यदि आज कांग्रेसले जनमतलाई सहमतिमा साट्यो भने भोलि पार्टी इतिहासको दुई पाटामा विभाजित हुनेछ, एक पाटो सत्ता जोगाउन झुकेको, अर्को पाटो परिवर्तनका लागि उभिएको, र इतिहास सधैँ उभिएको पाटोकै पक्षमा लेखिन्छ।

यसैले यो आग्रह होइन, यो स्पष्ट राजनीतिक चेतावनी हो, गगन थापा र विश्वप्रकाश शर्माका लागि आत्मसमर्पण गर्ने कुनै बाटो छैन, संस्थापनलाई जनादेशको निर्णय लागू गराएरै छोड्नुपर्छ, सहमतिका नाममा इतिहास नजलियोस्, किनकि आज चुप लागियो भने भोलि कांग्रेसको पतनमा मौन सहमतिको दोष उनीहरूकै काँधमा आउनेछ।