तेहरानमा सत्ताको भूकम्प : सर्वोच्च नेता खामेनीको निधन पुष्टि, मध्यपूर्व युद्धको डरलाग्दो मोडमा

तेहरान/काठमाडौं।

इरानका सर्वोच्च नेता Ali Khamenei को निधन भएको इरानी सरकारी टेलिभिजनले औपचारिक रूपमा पुष्टि गरेको छ। राज्य नियन्त्रित सञ्चारमाध्यमले केही समयअघि विशेष प्रसारणमार्फत खामेनी अब जीवित नरहेको जानकारी सार्वजनिक गरेसँगै मध्यपूर्व क्षेत्रको राजनीतिक र सुरक्षा सन्तुलनमा ठूलो झट्का लागेको छ।

यसअघि अमेरिकी राष्ट्रपति Donald Trump ले समेत खामेनी मारिएको दाबी गरेका थिए। अन्तर्राष्ट्रिय सञ्चारमाध्यमहरूका अनुसार अमेरिका र Israel ले शनिबार संयुक्त रूपमा Iran माथि आक्रमण सुरु गरेका थिए। ती आक्रमणहरू तेहरानका विभिन्न रणनीतिक तथा सुरक्षासम्बन्धी संरचनामा केन्द्रित रहेको जनाइएको छ। केही रिपोर्टमा खामेनीको निवास क्षेत्र आसपास पनि शक्तिशाली विस्फोट भएको उल्लेख गरिएको छ।

आक्रमण कसरी सुरु भयो?

मध्यपूर्वमा केही सातादेखि बढ्दो तनावका बीच इजरायल र अमेरिकाले इरानको आणविक तथा सैन्य संरचनामाथि लक्षित कारबाही सुरु गरेको बताइएको छ। इजरायली रक्षा अधिकारीहरूले “इरानको आणविक कार्यक्रम र क्षेत्रीय सशस्त्र समूहहरूलाई दिइँदै आएको समर्थन रोक्न” यो कदम चालिएको दाबी गरेका छन्।

इरानले भने यसलाई आफ्नो सार्वभौमिकतामाथिको प्रत्यक्ष हमला भन्दै कडा प्रतिक्रिया जनाएको थियो। इरानी सैन्य स्रोतहरूका अनुसार तेहरान, इस्फहान र केही अन्य शहरमा हवाई प्रतिरक्षा प्रणाली सक्रिय पारिएको थियो। राजधानी तेहरानमा लगातार साइरन बजेको र नागरिकहरूलाई सुरक्षित स्थानमा बस्न आग्रह गरिएको बताइएको छ।

क्षेत्रीय असर र प्रतिकारको चेतावनी

खामेनीको निधन पुष्टि भएसँगै इरानभित्र राजनीतिक संक्रमणको प्रक्रिया सुरु हुने अनुमान गरिएको छ। इरानको संवैधानिक व्यवस्थाअनुसार सर्वोच्च नेताको निधन वा पद रिक्त भएपछि ‘एक्सपर्ट्सको सभा’ ले नयाँ नेता चयन गर्ने व्यवस्था छ। तर, वर्तमान अस्थिर परिस्थितिमा त्यो प्रक्रिया सहज हुने देखिँदैन।

इरान समर्थित क्षेत्रीय समूहहरू—विशेषगरी लेबनान, सिरिया, इराक र यमनमा सक्रिय सशस्त्र संगठनहरू—ले प्रतिशोधको चेतावनी दिएका छन्। यसले मध्यपूर्वभरि द्वन्द्व थप चर्किने संकेत दिएको छ।

उता अमेरिकाले मध्यपूर्वस्थित आफ्ना सैनिक बेसहरूमा उच्च सतर्कता अपनाएको छ। खाडी राष्ट्रहरूमा हवाई सुरक्षा प्रणाली सुदृढ पारिएको छ भने अन्तर्राष्ट्रिय उडानहरूमा समेत असर परेको छ।

विश्व समुदायको प्रतिक्रिया

संयुक्त राष्ट्रसंघले सबै पक्षलाई संयमता अपनाउन अपिल गरेको छ। युरोपेली संघका नेताहरूले तत्काल युद्धविराम र कूटनीतिक संवादको आह्वान गरेका छन्। चीन र रुसले पनि घटनाप्रति गम्भीर चिन्ता व्यक्त गर्दै क्षेत्रीय स्थायित्व जोगाउन आग्रह गरेका छन्।

राजनीतिक विश्लेषकहरूका अनुसार खामेनीको निधन केवल इरानको आन्तरिक घटना मात्र होइन, यो सम्पूर्ण मध्यपूर्व शक्ति सन्तुलनमा ठूलो परिवर्तनको संकेत हो। खामेनी तीन दशकभन्दा बढी समयदेखि इरानको सर्वोच्च नेतृत्वमा थिए र क्षेत्रीय रणनीतिमा निर्णायक प्रभाव राख्दै आएका थिए।

अब के हुन्छ?

इरानमा उत्तराधिकारी चयन प्रक्रिया कसरी अगाडि बढ्छ भन्नेमा विश्वको ध्यान केन्द्रित भएको छ। यदि आन्तरिक शक्ति संघर्ष चर्कियो भने त्यसले गृहअस्थिरता निम्त्याउन सक्छ। अर्कोतर्फ, यदि इरानले प्रत्यक्ष सैन्य प्रतिकार रोजेमा अमेरिका र इजरायलसँगको द्वन्द्व खुला युद्धमा रूपान्तरण हुनसक्ने विश्लेषण भइरहेको छ।

मध्यपूर्व अहिले एक संवेदनशील मोडमा उभिएको छ—जहाँ एक नेताको निधनले केवल एउटा देश मात्र होइन, सम्पूर्ण क्षेत्रको भविष्यलाई अनिश्चित बनाएको छ। आगामी केही दिनमा हुने राजनीतिक, कूटनीतिक र सैन्य कदमहरूले यो संकटको दिशा तय गर्नेछ।