पलेशा गोवद्र्धनको कालजयी पारालिम्पिक कांस्य

सन् २०२४ को त्यो सुनौलो साँझ, पेरिसको भव्य एरिनाभित्र चम्किला प्रकाशका किरणहरू बलिरहेका थिए । हजारौँ दर्शकको ताली र उत्साहका बीच एउटा नाम गुञ्जिरहेको थियो पलेशा गोवद्र्धन । जब खेलको अन्तिम समयमा घडीका नम्बरहरू स्कोरबोर्डमा टिक–टिक गर्दै शून्यतिर झर्दै थिए, नेपालको खेलकुद इतिहासमा एउटा नयाँ युगको उदय भइरहेको थियो । त्यहाँ पलेशाले नेपाली खेलकुदकै अहिलेसम्मकै सबैभन्दा प्रतिष्ठित पारालिम्पिक कांस्य पदक पक्का गर्दै थिइन् । त्यो केवल एक पदक मात्र थिएन, त्यो त एउटा सानो राष्ट्रको ठूलो संकल्प र वर्षौँको मौन तपस्याको गर्जन थियो । आज पलेशा करोडौँ नेपालीका सपना, आशा र अदम्य साहसको प्रतीक बनेकी छन् । पारालिम्पिकको इतिहासमा नेपालका लागि पहिलो आधिकारिक पदक जित्नु कुनै चानचुने कुरा थिएन । यो त दशकौँको प्रतीक्षा, कैयौँ असफलताको पीडा र एउटा दृढ इच्छाशक्तिको भव्य विजय थियो ।

पलेशाको यो गौरवमय यात्राको सुरुवात भने निकै साधारण र केही हदसम्म चुनौतीपूर्ण थियो । सन् २००३ मा काठमाडौँको एउटा मध्यमवर्गीय परिवारमा जन्मिएकी पलेशाको बाल्यकाल अरू सामान्य बालबालिकाको जस्तो सहज थिएन । जन्मजात बायाँ हातको पञ्जा नभएकी पलेशाले सानैदेखि समाजको संकुचित दृष्टिकोण र आफ्नै मनभित्रका अनेकौँ संकोचहरूसँग लडाइँ लड्नुप¥यो । साना बालबालिकाहरू स्वभावैले जिज्ञासु हुन्छन्, तर कहिलेकाहीँ त्यही जिज्ञासाले पलेशालाई असुरक्षित महसुस गराउँथ्यो । विद्यालय जाँदा गर्मी महिनामा पनि लामो बाहुला भएको लुगाले आफ्नो हात लुकाउन खोज्नु उनको बाध्यता मात्र थिएन, त्यो त समाजले ‘फरक’ देख्ने डरको एउटा गहिरो प्रतिबिम्ब थियो । तर, उनका मातापिता प्रदीप र मनिता गोवद्र्धनले उनलाई कहिल्यै कमजोर महसुस हुन दिएनन् । घरको वातावरण यस्तो थियो कि पलेशाले आफूलाई अरूभन्दा फरक त देख्थिन्, तर असक्षम कहिल्यै ठानिनन् । यही बलियो पारिवारिक जगले नै पछि गएर उनलाई विश्वमञ्चमा उभिन सक्ने आत्मविश्वासको इन्धन प्रदान ग¥यो ।

पलेशाको जीवनमा तेक्वान्दो एउटा खेलका रूपमा मात्र आएन, यो त उनको व्यक्तित्व निखार्ने र आत्मविश्वास जगाउने एउटा ऐना बन्यो । विद्यालयको अतिरिक्त क्रियाकलापबाट सुरु भएको यो यात्रा विस्तारै उनको जीवनको अभिन्न हिस्सा बन्यो । १० वर्षको कलिलो उमेरदेखि तेक्वान्दो म्याटमा पसिना बगाउन थालेकी पलेशालाई प्रशिक्षक कविराज नेगी लामाले एउटा हिराको रूपमा पहिचान गरे । लामाको प्रशिक्षण केवल लात्ती हान्ने र छेक्ने प्राविधिक ज्ञानमा मात्र सीमित थिएन, उनले पलेशालाई मानसिक रूपमा चट्टान जस्तै बलियो बनाए । सन् २०१६ बाट औपचारिक रूपमा पारा–तेक्वान्दोमा पाइला चालेकी पलेशाका लागि सुरुवाती दिनहरू निकै कठिन थिए । नेपालजस्तो देशमा जहाँ खेलाडीका लागि आधारभूत पूर्वाधारकै अभाव छ, त्यहाँ एक पारा खेलाडीका लागि अन्तर्राष्ट्रिय स्तरको तयारी गर्नु ‘फलामको चिउरा चपाउनु’ सरह मानिन्छ । तर, पलेशा र उनका प्रशिक्षकले कहिल्यै हार मानेनन् । कहिले रंगशालाको चिसो भुइँमा त कहिले खुल्ला चौरमा, उनीहरूको लगनशील प्रशिक्षण जारी रह्यो ।

पलेशाको जीवनको एउटा ठूलो ‘टर्निङ प्वाइन्ट’ दक्षिण कोरियाको एउटा प्रतियोगिताका क्रममा आयो । त्यहाँ उनले विश्वभरका यस्ता खेलाडीहरू देखिन्, जो आफ्नो शारीरिक अवस्थालाई कमजोरी होइन, शक्तिका रूपमा प्रदर्शन गरिरहेका थिए । कोही कृत्रिम हातमा ट्याटु खोपेर गर्वका साथ हिँडिरहेका थिए त कोही आफ्नो फरकपनलाई खुल्ला रूपमा स्विकार्दै म्याटमा बाघ जसरी गर्जिरहेका थिए । त्यो दृश्यले पलेशाको मनभित्र रहेको वर्षौंदेखिको संकोच र डरलाई सदाका लागि पखालिदियो । उनले बुझिन् कि सुन्दरता हातको औँलामा होइन, मानिसको आत्मविश्वास र उसको कर्ममा हुन्छ । त्यसपछि उनले कहिल्यै लुगाले आफ्नो हात लुकाइनन् । उनी खुल्ला आकाशमुनि आफ्नो वास्तविक परिचयका साथ उड्न तयार भइन् । त्यही दिनदेखि उनले आफ्नो अपाङ्गतालाई आफ्नो सबैभन्दा ठूलो हतियार बनाइन् ।

सफलताको सिँढी चढ्ने क्रममा पलेशाले सन् २०१८ को भियतनाममा भएको एसियाली पारा तेक्वान्दोमा कांस्य जितेर अन्तर्राष्ट्रिय मञ्चमा आफ्नो बलियो उपस्थिति देखाइसकेकी थिइन् । त्यसपछि सन् २०२० को टोकियो पारालिम्पिक उनका लागि एउटा ठूलो पाठ र ऊर्जा बन्यो । टोकियोमा पदकको निकै नजिक पुगेर पनि रित्तो हात फर्किनु पर्दाको पीडा निकै असह्य थियो । यद्यपि, दुईवटा खेल जितेर इतिहास बनाइसकेकी थिइन् । तर, उनको भोक त्यतिले मेटिएको थिएन । टोकियोको त्यो अधुरो सपनाले नै उनलाई पेरिसका लागि थप कठोर मेहनत गर्न प्रेरित ग¥यो । चीनमा आर्किटेक्चर अध्ययन गर्दै गर्दा पनि उनले आफ्नो खेल करियरलाई ओझेलमा पर्न दिइनन् । बिहान सबेरै उठेर जिममा अभ्यास गर्नु, कलेजको नियमित पढाइसँगै सन्तुलित आहार र प्रशिक्षणलाई निरन्तरता दिनु उनको कडा अनुशासनको प्रमाण बन्यो । फलस्वरूप, पेरिस पारालिम्पिकको छनोट चरणमा स्वर्ण पदक जित्दै सिधै छनोट हुने पहिलो नेपाली खेलाडी बनेर उनले विश्वलाई नै अचम्मित पारिन् ।

पेरिसको तेक्वान्दो म्याटमा जब उनले के–४४ अन्तर्गत –५७ केजी तौल समूहको भिडन्तमा भेनेजुएलाकी खेलाडीलाई सहजै परास्त गरिन्, तब विश्वका दिग्गज खेलाडीहरूले यो नेपाली छोरी रोकिनेवाला छैनन् भनेर बुझे । ब्राजिलकी सिल्भानासँगको कडा प्रतिस्पर्धामा झिनो अंकले हार व्यहोर्नुपर्दा केही बेर निराशा छाए पनि पलेशाले देखाएको जुझारुपन साँच्चै लोभलाग्दो थियो । फ्रान्सेली खेलाडीलाई उनकै घरेलु मैदानमा हजारौँ दर्शकका बीच पराजित गर्नु पलेशाको मानसिक शक्तिको पराकाष्ठा थियो । अन्ततः कांस्य पदकका लागि सर्बियाकी मारिजा मिचेभसँगको भिडन्त केवल एउटा खेल मात्र थिएन, त्यो त पलेशाको वर्षौँको कठोर तपस्या र पसिनाको अग्निपरीक्षा थियो । १५–८ को स्कोरले विजय हात पारेपछि पलेशाको त्यो खुसीको चित्कार र प्रशिक्षक लामाको आँखाबाट खसेका हर्षका आँसुले सारा नेपालीको मन मात्र छोएन, विश्वलाई नै भावुक बनायो ।

काठमाडौँको एउटी लजालु बालिका, जो कहिलेकाहीँ संकोचले आफ्नो हात लुकाउन खोज्थी, आज त्यही हातले नेपालको झन्डा विश्वसामु उँचो बनाइरहेकी थिइन् । नेपाल फर्किएपछि उनले पाएको सम्मान, जनसागरको माया र राष्ट्रिय नायकको दर्जा उनले गरेको त्यागको उचित प्रतिफल थियो । पलेशाका लागि त्यो पदक केवल एउटा धातुको टुक्रा मात्र होइन, त्यो त ती हजारौँ अपाङ्गता भएका बालबालिकाहरूका लागि एउटा आशाको ज्योति हो, जो समाजको डरले अझै पनि घरभित्रै खुम्चिएर बसेका छन् । पलेशाले प्रमाणित गरिदिइन् कि यदि इच्छाशक्ति र मेहनत छ भने शारीरिक सीमाहरूले कहिल्यै पनि सफलताको बाटो छेक्न सक्दैनन् भनेर । उनको यात्राले सिकाउँछ कि ‘अपाङ्गता’ शरीरमा होइन, मानिसको सोचमा हुन्छ ।

आज पलेशा गोवद्र्धन केवल एक पारा–तेक्वान्दो खेलाडी मात्र होइनन्, उनी आधुनिक नेपालको एउटा यस्तो प्रेरणा हुन् जसले असम्भवलाई सम्भव तुल्याएर देखाइन् । उनको यो ऐतिहासिक सफलताले आगामी पुस्ताका खेलाडीहरूलाई विश्वको जुनसुकै कुनामा पनि नेपालको नाम स्वर्ण अक्षरले लेख्न सकिन्छ भन्ने दरिलो आत्मविश्वास दिएको छ । पलेशाको यात्रा अझै सकिएको छैन । यो त भर्खरै सुरु भएको एउटा सुनौलो अध्याय हो । उनले एउटा पर्खाल भत्काएकी छिन् र नयाँ बाटो कोरेकी छिन् । अबको गन्तव्य अझ ठूलो छ । उनको यो अदम्य यात्राको अर्को अध्याय सन् २०२८ को लस एन्जलसमा स्वर्ण पदकको चमकसँगै लेखिनेछ भनेर सम्पूर्ण नेपालीहरूको आशा छ । पलेशाको सफलता सम्पूर्ण नेपालीको जित हो, र यो जित सधैँभरि नेपाली खेलकुदको इतिहासमा एउटा कालजयी इतिहासको रूपमा जीवित रहनेछ ।

पलेशाको अन्तर्राष्ट्रिय खेल करियर :

– फ्रान्सको पेरिसमा भएको १७ औँ पारालिम्पिक्समा तेक्वान्दो खेलको के–४४ क्याटागोरीअन्तर्गत महिला ५७ केजीमुनिको प्रतिस्पर्धामा नेपालको लागि ऐतिहासिक कांस्य पदक विजेता ।

– बहराइनको मानामामा भएको एसियाली युथ पारा गेम्स र चीनको ताइयानमा पेरिस ओलम्पिककै लागि भएको एसियाली छनोटमा स्वर्ण पदक विजेता ।
– २०२१ को टोकियो पारा ओलम्पिकमा वाइल्ड कार्डमार्फत सहभागी भएर दुई फाइटमा विजयी ।

– सन् २०१८ मा भियतनाममा भएको चौथो एसियाली पारा तेक्वान्दो तथा चीनको हाङचौमा भएको चौथो एसियाली पारा खेलकुदका कांस्य पदक विजेता ।

– लन्डन र टर्कीमा भएको दुई विश्व च्याम्पियनसिप, जोर्डनमा भएको पाँचौँ एसियाली खुला पारा तेक्वान्दो च्याम्पियनसिप, टोकियो पारा ओलम्पिकको छनोट, टोकियो पारा ओलम्पिक, साउदी अरबमा भएको विश्व पारा तेक्वान्दो ग्रान्ड प्रिक्स तथा भियतनाममा भएको नवौँ एसियाली पारा तेक्वान्दो च्याम्पियनसिपमा सहभागी ।