अमेरिकाले डब्लुएचओको सदस्यता औपचारिक रूपमा त्याग्यो

काठमाडौं। 

संयुक्त राज्य अमेरिकाले विश्व स्वास्थ्य संगठन (डब्लुएचओ) बाट औपचारिक रूपमा बहिर्गमन गरेको छ । यो निर्णय बिहीबार (जनवरी २२, २०२६) देखि लागू भएको हो । राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले आफ्नो दोस्रो कार्यकालको पहिलो दिन सन् २०२५ जनवरी २० मा कार्यकारी आदेशमार्फत यो बहिर्गमनको सूचना दिएका थिए । अमेरिकी कानुनअनुसार एक वर्षको सूचना अवधि पूरा भएपछि यो निर्णय प्रभावी भएको हो ।

ट्रम्प प्रशासनले डब्लुएचओले कोभिड–१९ महामारीको गलत व्यवस्थापन गरेको, आवश्यक सुधार नगरेको तथा केही सदस्य राष्ट्रहरूको राजनीतिक प्रभावमा परेको आरोप लगाउँदै यो कदम चालेको छ । साथै, अमेरिकाले डब्लुएचओलाई अत्यधिक योगदान दिनुपरेको र चीनजस्ता ठूला जनसंख्या भएका देशले कम योगदान गरेको पनि उल्लेख गरेको छ ।

यो निर्णयले अमेरिकी स्वास्थ्य प्रणाली मात्र नभई विश्वव्यापी स्वास्थ्य सुरक्षालाई गम्भीर जोखिममा पार्ने स्वास्थ्य विज्ञहरूले चेतावनी दिएका छन् । डब्लुएचओका महानिर्देशक डा. टेड्रोस अधानोम गेब्रेयससले यस महिनाको सुरुमा पत्रकार सम्मेलनमा भनेका थिए, “म अमेरिकालाई आफ्नो निर्णयमा पुनर्विचार गरी डब्लुएचओमा फर्कियोस् भन्ने आशा गर्छु, किनभने डब्लुएचओबाट बाहिरिनु अमेरिका र बाँकी विश्व दुवैका लागि घाटाको विषय हो ।”

जर्जटाउन विश्वविद्यालयका प्रोफेसर लरेन्स गोस्टिनले यो कदमलाई “अमेरिकी कानुनको स्पष्ट उल्लङ्घन” भनेका छन् । अमेरिकी कानुनअनुसार बहिर्गमनका लागि एक वर्षअगाडि सूचना दिनुका साथै सबै बाँकी शुल्क तिर्नुपर्ने प्रावधान छ । तर, अमेरिकाले सन् २०२४ र २०२५ का लागि तिर्नुपर्ने करिब २६ करोड अमेरिकी डलर (लगभग २६० मिलियन डलर) शुल्क अझै तिरेको छैन ।

अमेरिका परम्परागत रूपमा डब्लुएचओको सबैभन्दा ठूलो दाता रहँदै आएको छ, जसले संस्थाको कुल बजेटको करिब १८ प्रतिशत योगदान दिन्थ्यो । यो बहिर्गमनले डब्लुएचओलाई गम्भीर बजेट संकटमा धकेलेको छ । संगठनले आफ्नो व्यवस्थापन टोली आधा घटाइसकेको छ भने विभिन्न कार्यक्रमहरूमा कटौती गरेको छ । यस वर्षको मध्यसम्म करिब २५ प्रतिशत कर्मचारी कटौती गर्ने जनाइएको छ ।

ब्लुमबर्ग फिलान्थ्रोपीजकी सार्वजनिक स्वास्थ्य कार्यक्रम प्रमुख केली हेनिङले भनिन्, “अमेरिकाको बहिर्गमनले विश्वले स्वास्थ्य खतराहरू पहिचान, रोकथाम र प्रतिक्रिया दिन प्रयोग गर्दै आएका प्रणाली तथा सहकार्यलाई कमजोर बनाउन सक्छ ।”

डब्लुएचओका प्रवक्ताले इमेलमार्फत जानकारी दिएअनुसार फेब्रुअरीमा हुने कार्यकारी बोर्ड बैठकमा अमेरिकी बहिर्गमन र यसको व्यवस्थापनबारे छलफल हुनेछ । अमेरिकी विदेश मन्त्रालयले भने शुल्क नतिरी बहिर्गमन सम्भव छ कि छैन तथा यसले विश्वव्यापी सहकार्यमा पार्ने असरबारे प्रश्नमा कुनै प्रतिक्रिया दिएको छैन ।

विश्व आर्थिक मञ्चको दावोस बैठकमा बोल्दै बिल गेट्सले भने, “मलाई लाग्दैन कि अमेरिका छिट्टै डब्लुएचओमा फर्किन्छ । तर अवसर पाएमा म यसका लागि वकालत गर्नेछु, किनभने अहिले विश्वलाई विश्व स्वास्थ्य संगठनको आवश्यकता छ ।”

ट्रम्पले सन् २०२० मा पनि डब्लुएचओबाट बहिर्गमनको प्रयास गरेका थिए, जसलाई जो बाइडेन प्रशासनले २०२१ मा फिर्ता लिएको थियो । तर दोस्रो कार्यकालमा ट्रम्पले यो प्रक्रियालाई पुनः अगाडि बढाएका छन् । स्वास्थ्य क्षेत्रका विज्ञहरूले यो निर्णयले विश्वव्यापी महामारी नियन्त्रण तथा स्वास्थ्य सहकार्यलाई दीर्घकालीन असर पार्ने बताएका छन् ।

यो बहिर्गमनले अमेरिका र डब्लुएचओबीच सूचना आदानप्रदान तथा सहकार्यमा अन्योल सिर्जना गरेको छ । विश्व स्वास्थ्य सुरक्षाको लागि यो कदमलाई इतिहासकै ठूलो चुनौतीका रूपमा हेरिएको छ ।