विश्वका ४० प्रतिशत क्यान्सर रोक्न सकिने: सुर्तीजन्य पदार्थ मुख्य शत्रु, पुरुषमा जोखिम बढी

जेनेभा ।

विश्व स्वास्थ्य संगठन र यसको क्यान्सर अनुसन्धान निकाय ‘अन्तर्राष्ट्रिय क्यान्सर अनुसन्धान एजेन्सी’ ले गरेको एक नवीनतम विश्वव्यापी अध्ययनले क्यान्सर नियन्त्रणका सम्बन्धमा आशालाग्दो तर गम्भीर तथ्य सार्वजनिक गरेको छ। अध्ययन अनुसार, विश्वभर देखिने क्यान्सरका कुल घटनामध्ये करिब ४० प्रतिशत घटनालाई जीवनशैली र वातावरणीय सुधारमार्फत पूर्ण रूपमा रोक्न सकिन्छ।

विश्व क्यान्सर दिवसको अवसरमा सार्वजनिक गरिएको यो प्रतिवेदनले “रोकथाम नै क्यान्सर विरुद्धको सबैभन्दा बलियो हतियार” भएको सन्देश दिएको छ। सन् २०२२ को तथ्याङ्क: ७१ लाख घटना रोकथाम गर्न सकिने प्रतिवेदनका अनुसार सन् २०२२ मा विश्वभर दर्ता भएका नयाँ क्यान्सरका घटनाहरूमध्ये ३७ प्रतिशत (करिब ७१ लाख) रोकथाम गर्न सकिने जोखिमकारक तत्वहरूसँग जोडिएका थिए। यदि यी जोखिमहरूलाई समयमै व्यवस्थापन गर्न सकेको भए लाखौँ मानिसलाई यो घातक रोगको चपेटाबाट बचाउन सकिने अध्ययनको निष्कर्ष छ।

क्यान्सर निम्त्याउने ३० मुख्य जोखिमहरू अध्ययनले क्यान्सर गराउने ३० वटा यस्ता तत्वहरू पहिचान गरेको छ, जसलाई मानिसले आफ्नो प्रयास वा नीतिगत सुधारबाट नियन्त्रण गर्न सक्छ। ती हुन्: सुर्तीजन्य पदार्थ र मदिरा: सुर्ती र रक्सीको सेवन प्रमुख कारण। शारीरिक अवस्था: अत्यधिक तौल (मोटोपना) र शारीरिक निष्क्रियता। वातावरण: वायु प्रदूषण र सूर्यको हानिकारक पराबैंगनी किरण। संक्रमण: पहिलोपटक ९ प्रकारका क्यान्सर गराउने संक्रमणहरूलाई पनि यस सूचीमा समावेश गरिएको छ। सुर्तीजन्य पदार्थ: क्यान्सरको ‘महाशत्रु’ १८५ देश र ३६ प्रकारका क्यान्सरको तथ्याङ्क विश्लेषण गर्दा सुर्तीजन्य पदार्थ क्यान्सर गराउने सबैभन्दा ठूलो र प्रमुख कारणको रूपमा देखिएको छ।

अध्ययन अनुसार विश्वभर हुने नयाँ क्यान्सरका घटनामध्ये १५ प्रतिशतको सीधा सम्बन्ध सुर्तीजन्य पदार्थसँग छ। त्यसपछि संक्रमण (१० प्रतिशत) र मदिरा सेवन (३ प्रतिशत) क्यान्सरका जिम्मेवार कारण हुन्। कुन क्यान्सरको सम्बन्ध केसँग? प्रतिवेदनले फोक्सो, पेट र पाठेघरको मुखको क्यान्सरलाई “सबैभन्दा बढी रोकथाम गर्न सकिने क्यान्सर” को श्रेणीमा राखेको छ: फोक्सोको क्यान्सर: धूम्रपान र बढ्दो वायु प्रदूषण। पेटको क्यान्सर: ‘हेलिकोब्याक्टर पाइलोरी’ नामक जीवाणुको संक्रमण। पाठेघरको मुखको क्यान्सर: ह्युमन प्यापिलोमा भाइरसको संक्रमण।

पुरुष र महिलामा जोखिमको भिन्नता अध्ययनले क्यान्सरको भारमा लैङ्गिक भिन्नता रहेको देखाएको छ। रोक्न सकिने क्यान्सरको जोखिम महिलाको तुलनामा पुरुषमा बढी छ: पुरुष (४५% जोखिम): पुरुषमा क्यान्सर हुनुको मुख्य कारण धूम्रपान (२३%), संक्रमण (९%) र मदिरा सेवन (४%) पाइएको छ। महिला (३०% जोखिम): महिलाहरूमा भने संक्रमण (११%), धूम्रपान (६%) र अत्यधिक तौल (३%) क्यान्सरका प्रमुख कारण हुन्।

क्षेत्रगत असमानता र चुनौती क्यान्सरको जोखिम भूगोल र आर्थिक अवस्था अनुसार फरक देखिएको छ। पूर्वी एसिया: यहाँका पुरुषहरूमा क्यान्सरको जोखिम सबैभन्दा बढी (५७%) छ। सहारा मुनिका अफ्रिकी क्षेत्र: यहाँका महिलाहरूमा ३८ प्रतिशत क्यान्सर रोक्न सकिने प्रकृतिका छन्। दक्षिण अमेरिका: ल्याटिन अमेरिका र क्यारिबियन क्षेत्रमा यो जोखिम सबैभन्दा कम (२८%) देखिएको छ। विशेषज्ञहरूका अनुसार यो भिन्नता हुनुमा सम्बन्धित देशको स्वास्थ्य प्रणाली, वातावरणीय जोखिम, आर्थिक अवस्था र जीवनशैली मुख्य जिम्मेवार छन्।

रोकथाममा लगानी: समयको माग डब्लुएचओका क्यान्सर नियन्त्रण टोली प्रमुख डा. आन्द्रे इल्बावीले क्यान्सरको ठूलो हिस्सा मानव नियन्त्रणमा रहेको बताउँदै लक्षित नीति बनाउन जोड दिनुभएको छ। त्यस्तै, आईएआरसीकी उपप्रमुख डा. इसाबेल सोएरजोमातारामले सुर्ती नियन्त्रण, मदिरा नियमन, खोप कार्यक्रम (विशेष गरी HPV) र स्वच्छ हावाका लागि लगानी गर्नु नै क्यान्सर नियन्त्रणको प्रभावकारी उपाय भएको बताउनुभयो। निष्कर्ष: क्यान्सरको उपचार अत्यन्त महँगो र जटिल हुने भएकाले रोकथाममा गरिने लगानीले भविष्यको स्वास्थ्य खर्च मात्र घटाउँदैन, लाखौँको जीवन समेत बचाउँछ। स्वास्थ्य, शिक्षा, यातायात र श्रम क्षेत्र मिलेर काम गरेमा क्यान्सरको यो बढ्दो बोझलाई कम गर्न सकिने डब्लुएचओको ठहर छ।