नेपाली कांग्रेस : प्रतिपक्षको रुपमा नयाँ भूमिका

नेपालको राजनीतिले फेरि एउटा मोड लिएको छ । पछिल्लो चुनावी परिणामले स्पष्ट देखाएको छ कि जनता अब पुराना भाषण र आश्वासनबाट सन्तुष्ट छैनन् । उनीहरू परिणाम चाहन्छन्, इमानदारी चाहन्छन् र आफ्नो दैनिक जीवनमा देखिने परिवर्तन चाहन्छन् । यस्तो अवस्थामा नेपाली कांग्रेसजस्तो ऐतिहासिक दलका लागि प्रतिपक्षको भूमिका अझै गम्भीर र अर्थपूर्ण बनेको छ।

प्रतिपक्ष भन्नासाथ हामीले प्रायः सरकारको विरोध गर्ने शक्तिका रूपमा बुझ्ने गरेका छौं । तर आजको आवश्यकता त्यसभन्दा फरक छ । अब प्रतिपक्षले केवल विरोध होइन, विकल्प दिनुपर्छ । जनताले सुन्न चाहेको कुरा ‘के गलत छ ?’ मात्र होइन, ‘के ठीक हुन सक्छ ?’ पनि हो ।

संसद्मा समाधानसहितको प्रतिपक्ष :

संसद् लोकतन्त्रको मुख्य मञ्च हो । यहाँ प्रतिपक्षको उपस्थिति बलियो भए मात्र सन्तुलन कायम हुन्छ । तर बलियो हुनु भनेको हल्ला गर्नुहोइन, प्रभावकारी हुनु हो । जब सरकार कुनै नीति ल्याउँछ, प्रतिपक्षले त्यसका कमजोरी औंल्याउनु स्वाभाविक हो । तर त्यत्तिमै सीमित रहँदा जनतामा भरोसा बढ्दैन ।

प्रतिपक्षले आफ्नो विकल्प पनि सँगै राख्नुपर्छ– स्पष्ट योजना, व्यावहारिक प्रस्ताव र कार्यान्वयन गर्न सकिने खाका । जब संसद्मा यस्तो स्तरको बहस हुन्छ, तब मात्र जनताले राजनीति उपयोगी छ भन्ने महसुस गर्छन् । ‘हामी यहाँ बाचा गर्न होइन, कामको हिसाब दिन आएका हौं’ भन्ने भावना संसद्को व्यवहारमा देखिनुपर्छ ।

सडकमा संयमित र उद्देश्यपूर्ण उपस्थिति :

नेपालको राजनीति सडकसँग गहिरोरूपमा जोडिएको छ । आन्दोलनले परिवर्तन ल्याएका उदाहरणहरू प्रशस्तै छन् । तर आजको सन्दर्भमा सडक आन्दोलनको स्वरूप परिवर्तन हुन आवश्यक छ । केवल भीड देखाउने, आक्रोश पोख्ने वा विरोधका लागि विरोध गर्ने शैलीले अब जनतालाई प्रभावित पार्दैन ।
आजको प्रतिपक्षले सडकमा उत्रिँदा स्पष्ट सन्देश दिनुपर्छ– ‘रिस होइन, समाधान ।’ जनताका समस्याहरू– महँगी, बेरोजगारी, सेवा ढिलाइ यावत् विषयमा आवाज उठाउँदा त्यससँगै समाधान पनि प्रस्तुत गर्नुपर्छ । शान्त, अनुशासित र स्पष्ट उद्देश्य भएको आन्दोलनले मात्र दीर्घकालीन प्रभाव पार्छ ।

पार्टीभित्र परिवर्तनको शुरुवात :

राजनीतिक परिवर्तन बाहिरबाट होइन, भित्रबाट शुरु हुन्छ । यदि पार्टीभित्र पुरानै समस्या– गुटबन्दी, अपारदर्शिता र सीमित नेतृत्व यथावत् रह्यो भने बाहिर जति राम्रो सन्देश दिए पनि त्यो टिक्दैन । नेपाली कांग्रेसले आफूभित्रै सुधारको साहस देखाउनुपर्छ । नयाँ पुस्तालाई अवसर दिनु, योग्यतामा आधारित नेतृत्व विकास गर्नु र निर्णय प्रक्रियालाई पारदर्शी बनाउनु अत्यावश्यक छ ।

आजको युवा केवल समर्थन गर्न चाहँदैन, उसले सहभागिता र जिम्मेवारी खोज्छ । ‘विश्वास मागिदैन, कमाइन्छ’ भन्ने कुरा यहीँबाट शुरु हुन्छ । जब पार्टीभित्रै इमानदारी र पारदर्शिता देखिन्छ, तब मात्र त्यो सन्देश बाहिर विश्वसनीय बन्छ । त्यसैले पार्टीभित्रैबाट परिवर्तनको शुरुवात हुनुपर्छ ।

सन्देश र शैलीमा सरलता :

आजको समय सूचना र सञ्चारको हो । सामाजिक सञ्जालले राजनीतिलाई झन् खुला बनाएको छ । यस्तो अवस्थामा जटिल भाषा, पुराना उपलब्धिको मात्र चर्चा, वा निरन्तर आरोप–प्रत्यारोपले प्रभाव पार्दैन । जनताले बुझ्ने भाषा चाहिन्छ, देखिने काम चाहिन्छ । ‘बोली होइन, काम’ र ‘नारा होइन, नतिजा’ भन्ने सन्देश केवल शब्दमा होइन, व्यवहारमा देखिनुपर्छ । स–साना सफल उदाहरणहरू, स्थानीय स्तरका कामहरू र वास्तविक अनुभवहरूले नै ठूलो विश्वास निर्माण गर्छन् ।

अन्तिम कुरा :

आजको राजनीतिक प्रतिस्पर्धा केवल दलहरूबीचको होइन, विश्वास र अविश्वासबीचको हो । लोकप्रियतावादले सजिला नारा दिन्छ, छिटो भावनात्मक समर्थन बटुल्छ । तर दीर्घकालीन समाधान जिम्मेवार र परिणाममुखी राजनीतिबाट मात्र सम्भव हुन्छ ।

त्यसैले प्रतिपक्षको वास्तविक शक्ति तीन कुरामा निर्भर हुन्छ– संसद्मा जिम्मेवारी, सडकमा संयमता र पार्टीभित्र सुधार । यदि यी तीनै पक्ष सन्तुलित रूपमा अघि बढ्न सके भने मात्र जनताको मन जित्न सकिन्छ । अन्ततः प्रश्न सरल छ– के राजनीति फेरि विश्वासको आधार बन्न सक्छ ? यदि सक्छ भने, त्यसको शुरुवात जिम्मेवार प्रतिपक्षबाटै हुन्छ ।

(लेखक पोखरेल नेपाल तरुण दलका केन्द्रीय सदस्य हुनुहुन्छ ।)