एथ्लेटिक्स फिजिक्सका पहिलो अन्तर्राष्ट्रिय पदक विजेता नेपाली महिला : ननिता महर्जन

नेपाली खेलकुदको इतिहासमा केही यस्ता पात्रहरू छन्, जसले केवल पदक मात्र जितेका छैनन्, समाजको जकडिएको सोच र परम्परागत साङ्लोलाई समेत चुँडालेर नयाँ मार्ग प्रशस्त गरेका छन् । त्यस्तै एक साहसी र प्रेरणादायी नाम हो ननिता महर्जन बज्राचार्य ।

सन् २०१६ को डिसेम्बरमा नेपाली खेल जगत्का लागि एउटा स्वर्णिम अध्याय बनेर झुल्कियो । जब थाइल्याण्डको पटायामा आयोजित आठौँ विश्व शारीरिक सुगठन तथा एथ्लेटिक्स फिजिक्स स्पोट्र्स च्याम्पियनसिपमा ननिताले कांस्य पदक हात पारिन् । त्यो केवल एउटा धातुको टुक्रा मात्र थिएन, नेपाली महिलाहरूका लागि वर्जित मानिएको ‘बडीबिल्डिङ’ (शारीरिक सुगठन) को क्षेत्रमा एउटा ऐतिहासिक क्रान्ति थियो ।

दक्षिण एसियाली र विशेषगरी नेपाली समाजमा जहाँ महिलाको शरीरलाई सधैँ लज्जा र घुम्टोभित्र कैद गर्ने प्रयास गरिन्छ, त्यहाँ ननिताले मञ्चमा उभिएर आफ्नो मेहनतले कमाएको मांसपेशी प्रदर्शन गर्दै विश्वलाई चकित पारिन् । अन्तर्राष्ट्रिय मञ्चमा पदक जित्ने नेपालको पहिलो महिला एथ्लेटिक्स फिजिक्स खेलाडी बनेर उनले जुन साहस देखाइन्, त्यसले हजारौँ नेपाली युवतीहरूका लागि आत्मविश्वासको नयाँ ढोका खोलिदिएको छ ।

ननिताको यात्रा कुनै सुगमताले भरिएको मार्ग थिएन । कीर्तिपुरको रैथाने नेवार समुदायमा हुर्किएकी एउटी गृहिणी, जसको काँधमा घरव्यवहार र सन्तानको जिम्मेवारी थियो । उनले फलाम उचालेर आफ्नो शरीरलाई एउटा मूर्तिकारले झैँ कुँद्नु आफैँमा एउटा ठूलो चुनौती थियो । विवाहपछिको जीवन र सन्तान जन्माएपछि बढ्दो तौललाई नियन्त्रण गर्न जिम छिरेकी ननिताले कहिल्यै सोचेकी थिइनन् कि एकदिन उनी देशको सान बनेर विश्वमञ्चमा उभिइने छिन् भनेर ।

सुरुवातमा केवल तौल घटाउने उद्देश्यले सुरु भएको उनको व्यायाम बिस्तारै जुनूनमा परिणत भयो । तर, एउटी महिलाले बिकिनी लगाएर खुला मञ्चमा मांसपेशी देखाउनुलाई नेपाली समाजले कसरी हेर्लान् भन्ने डर र संकोचको पहाड उनको अगाडि ठिङ्ग उभिएको थियो ।

त्यस्तो अवस्थामा उनलाई सबैभन्दा ठूलो साथ आफ्नै परिवारबाट प्राप्त भयो । उनका श्रीमान् रुदन बज्राचार्य र सासूको अटुट समर्थन नभएको भए सायद ननिता आज यो स्थानमा हुने थिइनन् । सामाजिक संकुचनलाई तिलाञ्जली दिँदै परिवारले उनलाई “तिमी अघि बढ, हामी तिम्रो साथमा छौँ” भन्नु नै उनको सफलताको पहिलो खुड्किलो बन्यो ।

शारीरिक सुगठनको खेल केवल जिममा फलाम उचाल्नु मात्र होइन, यो त कठोर अनुशासन, सन्तुलित आहार र मानसिक दृढताको पराकाष्ठा पनि हो । ननिताले पदक जित्नका लागि जे–जस्तो त्याग गरिन्, त्यो सुन्दा जोकोहीको आङ सिरिङ्ग हुन्छ । नुनबिनाको खाना, पानीको मापन र महिनौँसम्मको कडा डाइटिङ, यी सबै कुराले उनलाई शारीरिक रूपमा कमजोर बनाउन सक्थ्यो ।

तर, उनको लक्ष्यप्रतिको भोक यति तीव्र थियो कि उनले हरेक पीडालाई मुस्कुराएर झेलिन् । भान्छामा परिवारका लागि मिठोमसिनो पकाउँदै गर्दा आफूले भने उसिनेको साग र चिकन ब्रेस्ट मात्र खाएर बिताएका ती दिनहरूले नै उनलाई विश्वस्तरीय प्रतिस्पर्धी बनाएका हुन् । जब उनी थाइल्याण्डको त्यो भव्य मञ्चमा नेपालको झन्डा बोकेर उभिइन्, तब उनको आँखामा केवल पदकको सपना मात्र थिएन, ती तमाम नेपाली महिलाहरूको प्रतिनिधित्व थियो जो समाजको डरले आफ्ना सपनाहरूलाई भित्रभित्रै दबाएर बसिरहेका छन् ।

ननिताको सफलताले नेपाली खेलकुद प्रशासन र समाजलाई एउटा दह्रो झापड पनि दियो । राज्यको तर्फबाट न्यून सहयोग र सीमित स्रोतसाधनका बाबजुद व्यक्तिगत लगानी र परिवारको सहयोगमा उनले देशका लागि ऐतिहासिक रजत र कांस्य पदकहरू दिलाइन् ।

सन् २०१६ को कांस्य पदकपछि उनले २०१७ मा मंगोलियामा भएको नवौँ विश्व च्याम्पियनसिपमा रजत पदक जितेर आफ्नो क्षमतालाई पुनः प्रमाणित गरिन् । उनको यो निरन्तरताले के देखाउँछ भने यदि नेपाली महिलाहरूले अवसर र वातावरण पाउने हो भने उनीहरू विश्वको कुनै पनि कुनामा देशको र आफ्नो नाम चम्काउन सक्षम छन् ।

ननिता आज धेरैका लागि ‘आयरन लेडी’ हुन् । उनको शरीरको बनावटले पुरुषत्वको नक्कल गरेको छैन, बरु महिलाको शक्ति र सौन्दर्यको एउटा नयाँ परिभाषा दिएको छ । उनले प्रमाणित गरिन् कि मांसपेशी र शक्ति केवल पुरुषको मात्र पेवा होइन, यो त मेहनत गर्ने जोसुकैको सम्पत्ति हुनसक्छ ।

आजको दिनमा ननिता महर्जन केवल एक खेलाडी मात्र होइनन्, उनी एउटा विचार र प्रेरणाको स्रोत बनेकी छन् । उनी ती आमाहरूका लागि प्रेरणा हुन् जो सन्तान जन्मिएपछि आफ्नो करियर सकिएको ठान्छन् । उनी ती बुहारीहरूका लागि उदाहरण हुन् जो घरको चौघेराभित्र मात्र आफ्नो संसार सीमित देख्छन् । ननिताको जीवन भोगाइले भन्छ, यदि मनमा दृढ संकल्प र इमानदार प्रयास छ भने उमेर, सामाजिक परिवेश वा पारिवारिक जिम्मेवारी कहिल्यै पनि सपनाका बाधक हुन सक्दैनन् ।

कीर्तिपुरका गल्लीहरूबाट सुरु भएको उनको यात्राले आज विश्वको मानचित्रमा नेपालको गौरव बढाएको छ । उनको हरेक श्वास र हरेक थोपा पसिनाले नेपाली खेलकुदको इतिहासमा एउटा यस्तो अमेट अक्षर कोरेको छ, जसलाई समयले कहिल्यै मेटाउन सक्ने छैन ।

थाइल्याण्डको पटायामा सम्पन्न आठौँ विश्व शारीरिक सुगठन प्रतियोगितामा उनले १६५ सेन्टिमिटरसम्मको ‘वुमेन्स एथ्लेटिक फिजिक्स’ विधामा हासिल गरेको त्यो कांस्य पदक नेपालको खेलकुद दस्तावेजमा सधैँ एक गौरवशाली पन्नाको रूपमा सुरक्षित रहनेछ । एउटी सामान्य गृहिणीबाट विश्वस्तरको एथ्लिट बन्नका लागि उनले जुन मानसिक र शारीरिक अग्निपरीक्षा पार गरिन्, त्यो नै उनको वास्तविक पदक हो ।

उनको सफलताले खेलकुदमा लैङ्गिक विभेदको पर्खाल भत्काएको छ । शारीरिक सुगठनलाई केवल ‘अस्वस्थ प्रदर्शन’ को रूपमा हेर्ने संकुचित चस्मालाई उनले आफ्नो उपलब्धिमार्फत सफा गर्ने प्रयास गरेकी छन् । ननिताको उदयसँगै नेपालमा महिलाहरूका लागि जिम र फिटनेस केवल तौल घटाउने माध्यम मात्र रहेन, यो त आफ्नो पहिचान बनाउने र आत्मविश्वास बढाउने एउटा सशक्त क्षेत्रको रूपमा स्थापित भएको छ ।

भविष्यका पुस्ताले जब नेपालको साहसी महिलाहरूको सूची तयार पार्नेछन्, तब ननिता महर्जनको नाम अग्रपंक्तिमा आउनेछ । उनले देखाएको मार्गले धेरैलाई आफ्नो सीमा तोड्न र असम्भव देखिने सपनालाई पछ्याउन प्रेरित गरिरहनेछ । खेल मैदानमा मात्र होइन, जीवनको हरेक मोडमा आइपर्ने व्यवधानहरूलाई कसरी अवसरमा बदल्न सकिन्छ भन्ने कुराको उनी एक प्रज्ज्वलित उदाहरण हुन् ।

ननिता महर्जन बज्राचार्यको यो अविश्वसनीय यात्राले जब एउटी महिलाले आफ्नो डरलाई शक्तिमा बदल्छिन्, तब उनले इतिहास मात्र रच्दिनन्, बरु आउने पुस्ताका लागि एउटा उज्यालो मशाल पनि बालिदिन्छिन् भन्ने पाठ सिकाउँछ ।

ननिताको संघर्षबाट प्राप्त त्यो ऐतिहासिक रजत र कांश्य पदकले सधैँ हामीलाई घच्घच्याइरहनेछ कि नेपालका छोरीहरू अब कोही भन्दा कम छैनन् भनेर । उनी नेपालको पहिलो अन्तर्राष्ट्रिय महिला फिजिक्स मेडलिस्ट मात्र होइनन्, उनी आधुनिक नेपाली नारीको अदम्य साहस र अटल विश्वासको जीवन्त प्रतिमूर्ति हुन् ।