रास्वपाको उभार : परिवर्तनको चाहना कि असन्तुष्टिको विस्फोट ?

चितवन ।

पछिल्लो प्रतिनिधिसभा निर्वाचनको मतगणना जारी रहँदा नेपाली राजनीतिमा एउटा नयाँ र रोचक परिदृश्य देखिएको छ । धेरै निर्वाचन क्षेत्रमा राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी (रास्वपा) ले उल्लेख्य मतसहित अग्रता लिँदै वा जित हासिल गर्दै गर्दा राजनीतिक वृत्त मात्र होइन, आम नागरिकबीच पनि यसको चर्चा चुलिएको छ । छोटो समयअघि मात्रै गठन भएको यो दल देशभरि प्रभावशाली रूपमा देखा पर्नु सामान्य राजनीतिक घटना मात्र होइन, यसले नेपाली समाजको मनोविज्ञान, मतदाताको सोच र स्थापित राजनीतिक शक्तिप्रतिको दृष्टिकोणमा आएको परिवर्तनलाई पनि स्पष्टरूपमा संकेत गरेको छ ।

नेपालमा बहुदलीय लोकतन्त्र स्थापना भएको तीन दशकभन्दा बढी भइसक्दा पनि देशको राजनीति मुख्यतः केही स्थापित दलहरूको वरिपरि घुमिरहेको थियो । विशेष गरी नेपाली कांग्रेस र नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एमाले) जस्ता दलहरूले लामो समयसम्म सरकार सञ्चालन गर्दै आएका छन् । विभिन्न कालखण्डमा यी दलहरूले देशको शासनसत्ता सम्हाले, नीतिनिर्माण गरे र विकासका योजनाहरू अघि सारे । तर समयसँगै जनतामा यी दलहरूप्रति निराशा र असन्तुष्टि पनि बढ्दै गयो । भ्रष्टाचारका आरोप, सरकारको अस्थिरता, विकास निर्माणमा ढिलासुस्ती र रोजगारीको अभावजस्ता समस्याले नागरिकहरूलाई निराश बनाएको थियो ।

यही असन्तुष्टिको वातावरणमा नयाँ विकल्पको खोजी शुरु भयो । धेरै मतदाताले परम्परागत दलहरूको विकल्प खोजिरहेका थिए । यही अवस्थामा रास्वपा राजनीतिक मैदानमा प्रवेश ग¥यो । छोटो समयमै देशव्यापी संगठन विस्तार गर्दै रास्वपाले आफूलाई पुरानो राजनीतिक संस्कृतिभन्दा फरक विकल्पका रूपमा प्रस्तुत ग¥यो । ‘सफा राजनीति’, ‘जवाफदेही शासन’ र ‘सिस्टम परिवर्तन’ जस्ता नाराले मतदाताको ध्यान तान्न सफल भयो ।

रास्वपाको उभारमा पार्टी नेतृत्वको भूमिका पनि महत्वपूर्ण मानिन्छ । पार्टीका सभापति रवि लामिछाने लामो समय पत्रकारितामा सक्रिय रहेका व्यक्तित्व हुन् । सार्वजनिक सरोकारका विषयमा आवाज उठाउँदै आएका कारण उनले जनसाधारणबीच पहिल्यै पहिचान बनाइसकेका थिए । भ्रष्टाचारविरुद्ध कडारूपमा प्रस्तुत हुने उनको शैलीले धेरै नागरिकको विश्वास जितेको थियो । यही विश्वास राजनीतिमा पनि रूपान्तरण हुँदा रास्वपाले उल्लेख्य समर्थन प्राप्त गरेको देखिन्छ।

रास्वपाले उम्मेदवार छनोटमा पनि फरक रणनीति अपनाएको देखिन्छ । धेरै क्षेत्रमा राजनीतिमा नयाँ अनुहारलाई उम्मेदवार बनाइएको छ । शिक्षा, व्यवसाय, सामाजिक सेवा वा अन्य पेसागत क्षेत्रमा सफल भएका व्यक्तिहरूलाई राजनीतिमा ल्याउने प्रयासले मतदातामा नयाँ आशा जगाएको देखिन्छ । लामो समयदेखि एउटै अनुहार र पुरानै शैलीको राजनीतिबाट दिक्क भएका मतदाताले नयाँ व्यक्तित्वलाई अवसर दिन चाहेको संकेत यसबाट पाइन्छ ।

युवापुस्ताको समर्थन पनि रास्वपाको उभारको प्रमुख आधार बनेको देखिन्छ । पछिल्ला वर्षहरूमा लाखौँ नेपाली युवा वैदेशिक रोजगारीका लागि विदेशिन बाध्य भएका छन् । देशभित्र रोजगारीको अवसर सीमित हुँदा उनीहरूमा निराशा बढ्दै गएको छ । यस्तो अवस्थामा परिवर्तनको सन्देश बोकेको नयाँ राजनीतिक शक्तिप्रति उनीहरू आकर्षित हुनु स्वाभाविक मानिन्छ । सामाजिक सञ्जालको प्रभावकारी प्रयोगले पनि रास्वपाको सन्देश युवापुस्तासम्म छिटो र व्यापकरूपमा पुग्न सहयोग पु¥यायो ।

आजको डिजिटल युगमा सामाजिक सञ्जाल राजनीतिक अभियानको महत्वपूर्ण माध्यम बनेको छ । रास्वपाले फेसबुक, युट्युब, टिकटकलगायतका प्लेटफर्म प्रयोग गरेर आफ्नो विचार, कार्यक्रम र सन्देश व्यापकरूपमा फैलायो । यसले विशेष गरी शहरी क्षेत्रका शिक्षित मतदातामा पार्टीप्रतिको आकर्षण बढाएको देखिन्छ ।

रास्वपाको उदयले स्थापित राजनीतिक दलहरूलाई पनि आत्ममूल्यांकन गर्न बाध्य बनाएको छ । लामो समयदेखि सत्ता सञ्चालन गर्दै आएका दलहरूले अब जनताको अपेक्षा र असन्तुष्टिलाई गम्भीररूपमा लिनुपर्ने अवस्था सिर्जना भएको छ । यदि उनीहरूले संगठन सुधार, नेतृत्व परिवर्तन र नीतिगत स्पष्टता ल्याउन सकेनन् भने नयाँ शक्तिहरूले क्रमशः राजनीतिक स्थान ओगट्ने सम्भावना बढ्दै जानेछ ।

तर रास्वपाका लागि पनि आगामी यात्रा सहज भने छैन । चुनावी सफलता हासिल गर्नु एउटा महत्वपूर्ण चरण हो तर त्यसलाई दीर्घकालीन राजनीतिक प्रभावमा रूपान्तरण गर्नु अझ ठूलो चुनौती हो । संसद्भित्र प्रभावकारी भूमिका निर्वाह गर्नु, पार्टी संगठनलाई बलियो बनाउनु, आन्तरिक एकता कायम राख्नु र जनताले अपेक्षा गरेको परिवर्तन व्यवहारमा लागू गर्नुजस्ता चुनौतीहरू अब यस पार्टीसामु छन् ।

विशेष गरी सरकार सञ्चालन वा नीतिनिर्माण प्रक्रियामा सहभागी हुँदा पार्टीले व्यावहारिक र जिम्मेवार निर्णय लिनुपर्ने हुन्छ । केवल नाराले मात्र जनताको विश्वास लामो समयसम्म टिकाउन सक्दैन । विकास, सुशासन, पारदर्शिता र आर्थिक सुधारजस्ता क्षेत्रमा ठोस उपलब्धि देखाउन सके मात्र रास्वपाको लोकप्रियता स्थायी बन्न सक्छ । समग्रमा हेर्दा रास्वपाको अहिलेको उभार नेपाली राजनीतिमा देखिएको एउटा महत्वपूर्ण परिवर्तनको संकेत हो । यो परिवर्तन केवल एउटा पार्टीको उदय मात्र होइन, बरु मतदाताको सोचमा आएको बदलावको प्रतिविम्ब पनि हो । नेपाली जनता अब केवल बाचा र नाराभन्दा काम र परिणाम खोजिरहेका छन् । यही अपेक्षालाई पूरा गर्न सक्ने राजनीतिक शक्ति नै भविष्यमा नेपाली राजनीतिमा बलियो रूपमा स्थापित हुने सम्भावना देखिन्छ ।