नेपाल प्रहरीमा ‘सुनौलो १०० दिन’ : ३३औँ महानिरीक्षक दानबहादुर कार्कीको नेतृत्वमा सुशासन, प्रविधि र परिणाममुखी सुधारको आधारशिला

काठमाडौं।

वि.सं. २०८२ कार्तिक २७ गतेबाट नेपाल प्रहरीको ३३औँ प्रहरी महानिरीक्षक (आईजीपी) को जिम्मेवारी सम्हाल्नुभएका दानबहादुर कार्कीले नेतृत्वको पहिलो १०० दिनमै संगठनलाई उत्तरदायी, पारदर्शी, प्रविधिमैत्री र नागरिकमुखी संरचनातर्फ उन्मुख गराउने स्पष्ट कार्यदिशा प्रस्तुत गर्नुभएको छ। छोटो अवधिमा नीतिगत स्पष्टता, कार्यसम्पादन–आधारित व्यवस्थापन, आन्तरिक अनुशासन सुदृढीकरण र वैज्ञानिक अनुसन्धान पद्धतिको संस्थागत अवलम्बनमार्फत देखिने तथा महसुस गर्न सकिने परिवर्तनको आधार तयार भएको प्रहरी मुख्यालयको दाबी छ।

नीतिगत स्पष्टता र कार्यसम्पादन संस्कृतिको थालनी

महानिरीक्षक कार्कीले पदभार ग्रहणसँगै “कार्यसम्पादन मूल्यांकन मार्गदर्शन” लागू गर्दै जिल्ला प्रहरी कार्यालयहरूको मासिक कार्यसम्पादन मापन प्रणाली सुरु गर्नुभयो। यसले परिणाममुखी कार्यशैली, उत्तरदायित्व संस्कार र प्रतिस्पर्धात्मक पेशागत वातावरणलाई संस्थागत गर्ने आधार तयार गरेको छ। सरुवा प्रणालीलाई व्यवस्थित गर्दै दरबन्दीमा हाजिर भएपछि मात्र दर्ज्यानी चिह्न प्रदान गर्ने नीति लागू गरिएको छ, जसले अनुशासन र पारदर्शितालाई थप बलियो बनाएको छ।

संगठनको व्यवसायिकतामा बाह्य प्रभाव पार्ने वा त्यस्तो प्रभावमा संलग्न कर्मचारीको गतिविधि तीनपुस्ते रेकर्डमा अभिलेखीकरण गर्ने कार्य औपचारिक रूपमा सुरु गरिएको छ। यस कदमलाई आन्तरिक शुद्धीकरण र संस्थागत विश्वसनीयता अभिवृद्धितर्फको महत्वपूर्ण पहलका रूपमा हेरिएको छ।

तल्लो तहका प्रहरीको हितमा ठोस कदम

प्रहरी कार्यालय सहयोगीदेखि प्रहरी वरिष्ठ नायब निरीक्षकसम्मका कर्मचारीका लागि “आकस्मिक सहुलियत कर्जा” प्रवाह प्रक्रिया पूरा गरी अनलाइन आवेदन प्रणाली सञ्चालनमा ल्याइएको छ। राशन स्केलमा देखिएको असमानता हटाउँदै फागुन १ गतेदेखि लागू हुने गरी थप तीन प्रकारका सामग्री समावेश गरिएको छ। यी निर्णयले आधारभूत तहमा कार्यरत प्रहरीको मनोबल, आत्मसम्मान र कार्यउत्साहमा सकारात्मक प्रभाव परेको प्रहरी स्रोत बताउँछ।

प्रविधिमैत्री रूपान्तरण : AI र डिजिटल प्रणाली

प्रहरी प्रधान कार्यालयमा AI-AAC (Artificial Intelligence and Advanced Analytics Cell) स्थापना गरिएको छ, जसले डेटा–आधारित विश्लेषण, अपराध प्रवृत्ति अध्ययन र रणनीतिक निर्णय प्रक्रियालाई सघाउने अपेक्षा गरिएको छ। विभिन्न सरोकारवाला निकायसँगको समन्वयमा देशभर FIX, PTZ र ANPR प्रविधिसहित ४५६ वटा CCTV क्यामेरा जडान भएका छन्।

ट्राफिक प्रहरीको वेबसाइटमार्फत “Lost Vehicle Record System” सञ्चालनमा ल्याइएपछि सवारीधनीले आफैं अनलाइन निवेदन दिन र सवारी भेटिए/नभेटिएको जानकारी पाउन सक्ने व्यवस्था मिलाइएको छ। हराएका व्यक्ति तथा पहिचान नखुलेका शवको विवरण वेबसाइटमार्फत सार्वजनिक पहुँचमा ल्याइएको छ, जसले सेवा प्रवाहलाई पारदर्शी र सेवाग्राहीमैत्री बनाएको छ।

अपराध नियन्त्रणमा कडाइ, अनुसन्धानमा उपलब्धि

१०० दिनको अवधिमा जघन्य तथा गम्भीर प्रकृतिका अपराधमा करिब शतप्रतिशत सफल अनुसन्धान भएको दाबी गरिएको छ। कर्तव्य ज्यानका १२३ घटनामा १८८ अभियुक्त पक्राउ परेका छन् भने जबरजस्ती करणी तथा उद्योगका ४७५ घटनामा ४४५ अभियुक्त कानुनी दायरामा ल्याइएको छ।

फैसला कार्यान्वयन अन्तर्गत १९६० वर्ष कैद र ३८ करोड ३६ लाख २७ हजार ६ सय ४९ रुपैयाँ जरिवाना भुक्तान गर्न बाँकी ५७८१ फरार प्रतिवादी पक्राउ परेका छन्। लागूऔषध सम्बन्धी १५४८ मुद्दा दर्ता भई २४५५ जना विरुद्ध कारबाही भएको छ। १७,१५३ केजी गाँजा, ४२० केजी चरेस, १० केजी हेरोइन, ५ केजी अफिम, ५ केजी पोल्याण्ड, २१ ग्राम कोकिनसहित विभिन्न प्रतिबन्धित पदार्थ बरामद गरिएको छ। २५५ नाल अवैध हतियार बरामद भएका छन्।

करिब ५९ करोड ९५ लाख ८२ हजार ४३६ रुपैयाँ बराबरको सुन, चाँदी, भन्सार छलीका सामग्री, हुण्डी, स्रोत नखुलेको रकम, नदिजन्य पदार्थ र अवैध मुद्रा नियन्त्रण गरिएको छ, जसले राजस्व चुहावट नियन्त्रणमा उल्लेख्य उपलब्धि देखाएको छ।

मानवीय संवेदनशीलता र समुदायसँग सहकार्य

४ हजारभन्दा बढी हराएका व्यक्तिलाई परिवारको जिम्मा लगाइएको छ। सामुदायिक प्रहरी साझेदारीअन्तर्गत २७,५२८ कार्यक्रममार्फत १२ लाखभन्दा बढी नागरिक लाभान्वित भएका छन्। उपत्यकाका तीनै जिल्लामा “हाम्रो प्रहरी” कार्यक्रम सञ्चालन गरिएको छ।

डोल्पामा गस्तीका क्रममा बिरामी परेका प्रहरीलाई नेपाली सेनाको हेलिकप्टरमार्फत उद्धार गरी उपचार व्यवस्था मिलाइएको थियो। अमर तथा शहीद प्रहरी परिवारसँग भेटघाट र श्रद्धाञ्जली कार्यक्रमले संगठनभित्र भावनात्मक एकता र सम्मानको सन्देश दिएको छ।

मोरङ र बाराका विपन्न समुदायमा न्यानो कपडा तथा खाद्यान्न वितरण, वीरगञ्जस्थित मानवसेवा आश्रम र कपिलवस्तुको गुरुकुलमा खाद्यान्न सहयोग जस्ता सामाजिक उत्तरदायित्वका कार्यक्रम पनि सञ्चालन गरिएका छन्। स्वर्गीय पिता कृष्णबहादुर कार्कीको स्मृतिमा गुल्मीस्थित विद्यालयमा पाँच लाख रुपैयाँको अक्षयकोष स्थापना गरिएको छ।

संरचना विस्तार र स्रोत व्यवस्थापन

देशभर १२ प्रहरी कार्यालयका लागि जग्गा प्राप्ति, ७ प्रहरी युनिट तथा सेवा केन्द्र भवन उद्घाटन र विभिन्न निकायबाट २४० सवारी साधन प्राप्त गरी वितरण गरिएको छ। ३७ युनिटको अनुगमन तथा निर्देशन सम्बोधनमार्फत संगठनात्मक निगरानीलाई तीव्रता दिइएको छ। सातै प्रदेशमा प्रदेशस्तरीय सुरक्षा गोष्ठी सम्पन्न भएका छन्।

राष्ट्रिय सुरक्षा र निर्वाचन तयारी

आगामी फागुन २१ गते हुने प्रतिनिधि सभा निर्वाचनलाई शान्तिपूर्ण, निष्पक्ष र भयरहित वातावरणमा सम्पन्न गराउन विस्तृत सुरक्षा योजना तर्जुमा गरिएको छ। पूर्व प्रहरी अधिकारी, सरोकारवाला निकाय र सम्बन्धित पक्षसँग निरन्तर समन्वय कायम राख्दै निर्वाचनका सम्पूर्ण चरणलाई सुरक्षित र विश्वसनीय बनाउने तयारी गरिएको छ।

सामाजिक सञ्जालमार्फत उच्च पदस्थ व्यक्तिलाई ज्यान मार्ने धम्की दिने व्यक्तिलाई विदेशबाट पक्राउ गरी नेपाल ल्याउने कार्यले अन्तरदेशीय समन्वय र अनुसन्धान क्षमताको सन्देश दिएको छ।

वि.सं. २०८२ कार्तिक २७ देखि फागुन ८ सम्मको यो १०० दिनलाई प्रहरी संगठनभित्र सुशासन, अनुशासन, प्रविधि–उन्मुखता र परिणाममुखी कार्यसम्पादनको प्रारम्भिक तर सशक्त अध्यायका रूपमा मूल्यांकन गरिएको छ। महानिरीक्षक कार्कीको नेतृत्वमा अपराध नियन्त्रणमा कडाइ र सेवा प्रवाहमा संवेदनशीलताको सन्तुलन कायम गर्ने प्रयास देखिएको छ।

यी उपलब्धिहरूले केवल समयावधिको गणना नभई संस्थागत रूपान्तरणको स्पष्ट संकेत दिएका छन्। आगामी दिनमा यी सुधारहरू दीर्घकालीन संरचनागत परिवर्तनमा रूपान्तरण हुन्छन् कि हुँदैनन् भन्ने प्रश्नसँगै, ‘सुनौलो १०० दिन’ले भने नेपाल प्रहरीको विश्वसनीयता र पेशागत सुदृढीकरणतर्फ बलियो आधार तयार गरेको सन्देश प्रवाह गरेको छ।