काठमाडौं ।
दुई छिमेकी मुलुक अफगानिस्तान र पाकिस्तानबीच पछिल्ला दिनमा सीमा क्षेत्रमा चर्किएको तनाव खुला सैन्य भिडन्तमा रूपान्तरित भएको दुवै पक्षले दाबी गरेका छन्। दुवै देशले “आफ्नो भूमिको रक्षा” का नाममा सैन्य कारबाही अघि बढाएको जनाउँदै एकअर्कामाथि आक्रमणको आरोप लगाएका छन्।
पछिल्लो झडप मुख्यतः सीमावर्ती क्षेत्रमा केन्द्रित रहेको बताइए पनि त्यसले व्यापक क्षेत्रीय प्रभाव पार्ने संकेत देखिएको छ। दुवै देशले ठूलो हताहती गराएको दाबी गरे पनि स्वतन्त्र स्रोतबाट पुष्टि हुन सकेको छैन।
अन्तर्राष्ट्रिय सञ्चारमाध्यमको मूल्याङ्कन
अन्तर्राष्ट्रिय सञ्चारमाध्यमहरूले यो तनावलाई दीर्घकालीन सीमा विवाद, उग्रवादी समूहको गतिविधि र पारस्परिक अविश्वाससँग जोडेर हेरेका छन्। केही विश्लेषणमा सीमापार आक्रमण, शरणार्थी आवागमन र चरमपन्थी समूहविरुद्धको कारबाहीलाई मुख्य कारण मानिएको छ।
विशेषगरी, क्षेत्रीय स्थायित्वमा असर पर्न सक्ने भन्दै दक्षिण एसियाली सुरक्षामा यसको दीर्घकालीन प्रभावबारे चिन्ता व्यक्त गरिएको छ। पाकिस्तान आणविक शक्ति सम्पन्न राष्ट्र भएकाले द्वन्द्व थप चर्किए जोखिम बढ्ने टिप्पणी पनि आएका छन्।
तथ्याङ्कमा सैन्य शक्तिको तुलना
१. सैनिक सङ्ख्या
पाकिस्तान: करिब ६,६०,००० सक्रिय सैनिक
अफगानिस्तान: करिब १,७२,००० (विभिन्न सुरक्षा संरचनासहित अनुमानित)
२. ट्याङ्क तथा सशस्त्र सवारीसाधन
पाकिस्तान: ६,००० भन्दा बढी सशस्त्र लडाकु सवारीसाधन र ४,६०० भन्दा बढी आर्टिलरी (तोप)
अफगानिस्तान: सीमित सशस्त्र सवारीसाधन र अधिकांश सोभियत युगका पुराना तोपहरू (यकिन विवरण अस्पष्ट)
३. हवाई शक्ति
पाकिस्तान: ४६५ लडाकु विमान (फाइटर जेट) र २६० भन्दा बढी हेलिकप्टर सञ्चालनमा
अफगानिस्तान: कुनै फाइटर जेट छैन; केही पुराना विमान र हेलिकप्टर उपलब्ध भए पनि सञ्चालन अवस्था अनिश्चित
४. आणविक क्षमता
पाकिस्तान: करिब १७० अनुमानित वारहेडसहित आणविक हतियार सम्पन्न राष्ट्र
अफगानिस्तान: कुनै आणविक क्षमता छैन
क्षेत्रीय प्रभावको चिन्ता
विश्लेषकहरूका अनुसार, सैन्य शक्तिमा ठूलो असन्तुलन भए पनि सीमावर्ती भूगोल, स्थानीय समूहहरूको संलग्नता र असममित युद्ध रणनीतिले द्वन्द्वलाई जटिल बनाउन सक्छ। पाकिस्तानको हवाई र आर्टिलरी क्षमताले प्रारम्भिक चरणमा प्रभाव पार्न सक्ने देखिए पनि, अफगानिस्तानमा सक्रिय गैरराज्य समूह र अस्थिर राजनीतिक संरचनाले युद्धलाई लम्ब्याउने जोखिम रहेको टिप्पणी गरिएको छ।
दक्षिण एसियाली सुरक्षामा दीर्घकालीन असर पर्ने संकेतका बीच कूटनीतिक पहलको आवश्यकता औँल्याइएको छ। संयुक्त राष्ट्रसंघ तथा क्षेत्रीय शक्तिहरूले संयमता अपनाउन आह्वान गरेका अन्तर्राष्ट्रिय रिपोर्टहरूमा उल्लेख छ।
हालका घटनाक्रमले दुई देशबीचको सम्बन्ध थप तनावग्रस्त बनाउँदै क्षेत्रीय शक्ति सन्तुलन र सुरक्षाको प्रश्नलाई पुनः केन्द्रमा ल्याएको छ।
प्रतिक्रिया