अमेरिकामा साढे चार घण्टा आकाश ठप्प: एउटै राउटरको गडबडीले २० हजारभन्दा बढी उडान प्रभावित

एजेन्सी।

नोभेम्बर १३ का दिन अमेरिकाको हवाई यातायात नियन्त्रण प्रणालीमा गम्भीर प्राविधिक समस्या उत्पन्न भएपछि शुक्रबार देशभरको हवाई उडान सेवा साढे चार घण्टाभन्दा बढी समय अवरुद्ध भयो। दूरसञ्चार प्रणाली स्तरोन्नति गर्ने क्रममा एउटा राउटरबाट असामान्य रूपमा ठूलो मात्रामा डाटा प्रवाह भएपछि हवाई यातायात नियन्त्रण केन्द्रहरूमा सञ्चार तथा राडार प्रणाली अस्थिर बनेको हो। यात्रुको सुरक्षालाई ध्यानमा राख्दै अमेरिकी संघीय उड्डयन प्रशासन (एफएए) ले देशभरका विमानस्थलबाट हुने उडान रोक्ने आदेश जारी गरेको थियो।

नोभेम्बर १३ शुक्रबार अमेरिकी पूर्वी समयअनुसार दिउँसो ३ बजेर ५४ मिनेटमा जारी गरिएको ग्राउन्ड स्टप आदेश राति ८ बजेर १५ मिनेटमा हटाइएको थियो। यसअनुसार करिब ४ घण्टा २१ मिनेटसम्म अमेरिकाका विमानस्थलबाट हुने प्रायः सबै आन्तरिक उडान प्रभावित भएका थिए। आदेश हटेपछि उडान पुनः सञ्चालनमा आए पनि विमान र चालक दल निर्धारित स्थानमा नरहनु, उडान तालिका बिग्रनु तथा यात्रुको चाप बढ्नुलगायत कारणले शनिबारसम्म पनि हवाई सेवा पूर्ण रूपमा सामान्य हुन सकेन।

अमेरिकी यातायातमन्त्री सिन डफी र संघीय उड्डयन प्रशासनका प्रमुख ब्रायन बेडफोर्डले शनिबार सार्वजनिक गरेको विवरणअनुसार प्राविधिक समस्याका कारण हवाई यातायात नियन्त्रण प्रणालीमा अस्थिरता उत्पन्न भएको थियो। घटनाका बेला आकाशमा रहेका ३ हजार ५०० भन्दा बढी उडानलाई सुरक्षित रूपमा व्यवस्थापन गर्दै अवतरण गराइएको थियो। ग्राउन्ड स्टप हटेपछि शुक्रबार राति मात्रै ८ हजारभन्दा बढी उडान सञ्चालनमा आएका थिए।

रोयटर्सका अनुसार शुक्रबार मात्रै करिब ९ हजार २०० उडान रद्द र ७ हजार ५०० उडान ढिलाइ भएका थिए। शनिबार पनि ६ हजार ४०० भन्दा बढी उडान रद्द र ८ हजारभन्दा बढी उडान ढिलाइ भएको प्रारम्भिक विवरण सार्वजनिक भएको थियो। यसरी दुई दिनसम्मको अवरोधले २० हजारभन्दा बढी उडान प्रभावित भएका थिए। अमेरिकाको हवाई यातायात प्रणालीमा सन् २००१ सेप्टेम्बर ११ को आतंकवादी आक्रमणपछि देखिएको सबैभन्दा गम्भीर देशव्यापी उडान अवरोधमध्ये यो एक भएको अन्तर्राष्ट्रिय सञ्चारमाध्यमले जनाएका छन्।

पुरानो तार फेर्ने क्रममा राउटरमा समस्या

अमेरिकाको हवाई यातायात नियन्त्रण प्रणालीमा प्रयोग भइरहेको दशकौँ पुरानो दूरसञ्चार संरचनालाई आधुनिक बनाउने क्रममा यो समस्या उत्पन्न भएको प्रारम्भिक अनुसन्धानले देखाएको छ। अमेरिकी यातायातमन्त्री डफीका अनुसार संघीय उड्डयन प्रशासनको एक दुर्गम केन्द्रमा पुरानो तामाको तार (कपर वायर) हटाएर आधुनिक फाइबर अप्टिक प्रविधि जडान गर्ने नियमित काम भइरहेको थियो। उक्त कामको जिम्मेवारी लिएको ठेकेदार कम्पनी एलथ्रीह्यारिसले पुरानो एनालग प्रणालीलाई डिजिटल प्रविधिमा परिवर्तन गरिरहेको थियो।

सोही क्रममा जडान गरिएको एउटा राउटरले असामान्य रूपमा ठूलो संख्यामा अन्य राउटरमा कनेक्सन अनुरोध पठाउन थालेपछि नेटवर्कमा समस्या फैलिएको अधिकारीहरूको भनाइ छ। मन्त्री डफीका अनुसार उक्त राउटरबाट प्रत्येक चारदेखि पाँच सेकेन्डमा एक हजारभन्दा बढी कनेक्सन प्रयास भइरहेका थिए। यसले हवाई यातायात नियन्त्रण केन्द्रहरूमा डाटा प्रवाह अव्यवस्थित बनाउनुका साथै विमानसँगको सञ्चार र राडारबाट प्राप्त हुने सूचनामा अस्थिरता ल्याएको थियो।

अधिकारीहरूका अनुसार राउटरमा खराबी थियो वा जडान तथा सञ्चालनका क्रममा ठेकेदार कम्पनीबाट त्रुटि भएको थियो भन्ने यकिन भइसकेको छैन। उपकरणमा प्राविधिक खराबी वा जडान प्रक्रियामा मानवीय त्रुटि दुवै सम्भावनाबारे अनुसन्धान भइरहेको छ। मन्त्री डफीले घटनाको जिम्मेवारी निर्धारण गरी आवश्यक जवाफदेहिता सुनिश्चित गरिने बताएका छन्।

२२ मध्ये १७ नियन्त्रण केन्द्र प्रभावित

अमेरिकाको संघीय उड्डयन प्रशासनअन्तर्गत रहेका २२ वटा मार्ग हवाई यातायात नियन्त्रण केन्द्रमध्ये १७ वटामा सञ्चार तथा डाटा प्रवाहसम्बन्धी अस्थिरता देखिएको थियो। ती केन्द्र पूर्ण रूपमा बन्द भएका भने थिएनन्। तर विमानको अवस्थिति, सञ्चार र राडारसम्बन्धी सूचनामा एकरूपता नहुँदा सुरक्षित रूपमा उडान सञ्चालन गर्न कठिन भएको थियो।

हवाई यातायात नियन्त्रण कक्षले विमानको अवस्थिति, उचाइ, दिशा र अन्य विमानसँगको दूरीको निरन्तर निगरानी गर्नुपर्छ। पाइलटसँगको सञ्चार र राडारबाट प्राप्त सूचनामा भरपर्दो अवस्था नरहेमा आकाशमा रहेका विमानबीच सुरक्षित दूरी कायम गराउन चुनौती उत्पन्न हुन सक्छ। त्यसैले एफएएले कुनै ठूलो दुर्घटनाको जोखिम नलिई देशव्यापी रूपमा उडान रोक्ने निर्णय गरेको थियो।

न्यूयोर्क, शिकागो, एटलान्टा, डलास–फोर्टवर्थ, डेनभर र लस एन्जलसजस्ता ठूला विमानस्थलमा यसको असर बढी देखिएको थियो। विमानस्थलमा उडानको प्रतीक्षामा रहेका यात्रु घण्टौँसम्म अलपत्र परेका थिए भने केही उडान रद्द र केहीलाई वैकल्पिक विमानस्थलतर्फ मोड्नुपरेको थियो।

साइबर आक्रमणको प्रमाण भेटिएन

घटनापछि अमेरिकी हवाई यातायात प्रणालीमाथि साइबर आक्रमण भएको हुन सक्ने आशंका पनि व्यक्त गरिएको थियो। तर अमेरिकी अधिकारीहरूले प्रारम्भिक अनुसन्धानमा साइबर आक्रमणको कुनै प्रमाण फेला नपरेको स्पष्ट पारेका छन्। यातायातमन्त्री डफी र एफएएका प्रमुख बेडफोर्डले उपलब्ध सूचनाका आधारमा यो घटना दूरसञ्चार प्रणालीमा आएको प्राविधिक समस्यासँग सम्बन्धित रहेको बताएका छन्। माइक्रोसफ्टको विश्वव्यापी सेवा अवरोधसँग पनि यस घटनाको सम्बन्ध नरहेको अधिकारीहरूले स्पष्ट पारेका छन्।

ठेकेदार कम्पनी एलथ्रीह्यारिसले घटनालाई गम्भीर रूपमा लिएको र अनुसन्धानमा एफएएलाई सहयोग गरिरहेको जनाएको छ। कम्पनीले पुरानो तामाको तारमा आधारित सञ्चार प्रणालीलाई फाइबर अप्टिकमा परिवर्तन गर्ने योजनाको ७० प्रतिशतभन्दा बढी काम पूरा भइसकेको जनाएको छ।

आधुनिकीकरणमा ५० अर्ब डलर आवश्यक

यो घटनाले विश्वकै अत्याधुनिक प्रविधि र हवाई यातायात प्रणाली भएको अमेरिकामा समेत दशकौँ पुरानो सञ्चार प्रविधि प्रयोग भइरहनुले उड्डयन सुरक्षामाथि गम्भीर प्रश्न उठाएको छ। एफएएका प्रमुख बेडफोर्डका अनुसार पुरानो दूरसञ्चार प्रणालीको मर्मतसम्भार र सञ्चालनका लागि मात्रै वार्षिक करिब एक अर्ब अमेरिकी डलर खर्च हुँदै आएको छ।

अमेरिकी यातायातमन्त्री डफीले हवाई यातायात नियन्त्रण प्रणालीलाई आधुनिक बनाउन थप ५० अर्ब अमेरिकी डलर लगानी आवश्यक पर्ने बताएका छन्। यसअघि कंग्रेसले प्रणाली आधुनिकीकरणका लागि १२ अर्ब ५० करोड अमेरिकी डलर विनियोजन गरेको थियो। तर पुरानो संरचना प्रतिस्थापन गर्ने काममा अपेक्षित गति आउन नसकेको भन्दै अधिकारीहरूले थप लगानीको आवश्यकता औँल्याएका छन्।

यसअघि सन् २०२३ जनवरीमा पनि एफएएको हवाई यातायात सूचना प्रणालीमा समस्या उत्पन्न हुँदा देशभर करिब ९० मिनेट उडान रोकिएको थियो। त्यतिबेला एक सरकारी ठेकेदारबाट अनजानमा महत्त्वपूर्ण फाइल मेटिएपछि समस्या आएको थियो। उक्त घटनाले ११ हजारभन्दा बढी उडान प्रभावित भएका थिए।

एफएएका प्रमुख बेडफोर्डले आइतबार नोभेम्बर १५ को अन्त्यसम्म अधिकांश उडान तालिका सामान्य अवस्थामा फर्किने अपेक्षा व्यक्त गरेका छन्। यद्यपि विमान तथा चालक दल निर्धारित स्थानमा नहुँदा रद्द भएका उडान पुनःतालिकाबद्ध गर्न समय लाग्ने देखिएको छ। घटनाको अन्तिम प्राविधिक कारण पहिचान गर्न र भविष्यमा यस्ता समस्या दोहोरिन नदिन अमेरिकी अधिकारीहरूले अनुसन्धान जारी राखेका छन्।