|
त्यस्तो पानीमा नुहाउँदा फाइदा पुगेको कुरा सुनेको हुँ तर नास्टका तर्फाट यससम्बन्धी अनुसन्धान भएको छैन ।’ कुन स्थानको तातो पानीमा कुन-कुन तत्त्व पाइन्छ र त्यस्ता तत्त्व भएको तातो पानीमा नुहाउँदा कस्ता रोगहरु निको हुन्छन् भन्ने ठोस आधार नभए पनि तातो पानीमा नुहाएर ढाड दुख्ने, घुँडा दुख्ने, बाथ, हाड-जोर्नी दुख्ने समस्याका साथै छालाको रोगमा कमी आएको बताउनेहरु भने कम छैनन् । कोदारी राजमार्गमा पर्ने तातो पानीमा नुहाउन आएको तीन पटक भइसकेको बताउने काभ्रेकी ठूली तामाङको शरीर चिलाउने रोग निकै कम भइसकेको उनको अनुभव छ । उनी भन्छिन्- ँचिलाउन कम भएकाले नै दोहोर्याएर नुहाउन आएकी हुँ ।’
हातगोडा सुन्निएमा, दुखेमा, मर्किएमा नुन-पानीले सेक्ने चलन परापर्ूवकालदेखि नै चलिआएको हो । यसले त्यस्ता सामान्य समस्या ठीक पनि हुने गर्छ । त्यसरी नै नुन र फोस्फोरसको मात्रा मिसिएको जमिनमुनिबाट निस्कने तातो पानीले पनि स्वास्थ्य समस्यामा सुधार आएको हुन सक्ने नास्टका वैज्ञानिक विश्वनाथ प्रसाद यादवको धारणा छ । तातो पानी हानिकारक पनि हुन सक्छ सबै ठाउँको तातो पानी एकै किसिमको हुँदैन । कहीँ बढी तापक्रम हुन्छ भने कहीँको तातो पानीको तापक्रम कम हुन्छ । बढी तापक्रम भएको तातो पानीमा धेरै बेर नुहाउँदा छालालाई असर गर्न सक्छ । फेरि केटाकेटीका लागि त यस कुरामा धेरै विचार पुर्याउनर्ुपर्छ । त्यस्तै कुनै ठाउँको तातो पानीमा बढी खनिज पदार्थ मिसिएको हुन्छ भने कहीँको तातो पानीमा कम खनिज पदार्थ मिसिएको हुन्छ । बढी खनिजजन्य पदार्थले शरीरमा नकारात्मक प्रभाव पार्न सक्छ । फेरि विभिन्न तत्त्वहरु भएको तातो पानीमा बाँच्न सक्ने सूक्ष्म जीवहरुले पनि मानवशरीरलाई असर पुर्याउन सक्छन् । तातो पानीमा बाँच्न सक्ने एककोषीय अमिबा नाकभित्रको बाटो भएर मस्तिष्कमा पुग्न सक्छ । यसको उपचार भएन भने मस्तिष्कलाई नराम्रो प्रभाव पर्छ । युएस सेन्टर फर डिजिज कन्ट्रोलका अनुसार हट स्प्रिङ वाटरमा एक्यान्थामोइब ( Acanthamoeba) छरिएर रहने भएकाले यसले मानवशरीरमा संक्रमण गराउन सक्छ । त्यस्तै यस्तो पानीमा हुन सक्ने लेजियोनेला ब्याक्टेरिया पनि हानिकारक हुन्छ । जापानको एक हट स्प्रिङ वाटरमा नुहाउनेहरु हर्पस सिम्प्लेक्स भाइरस ( Herpes Simplex Virus) द्वारा प्रभावित भएको पाइएको छ । यसैगरी इटालीको पोज्जुअली (Pozzuoli) सहरस्थित तातो पानीमा एक किसिमको भाइरस र एसिड भएको पत्ता लागेको छ, जसले मानवकोषलाई असर पुर्याउने बताइएको छ । तर नेपालमा पाइएको तातो पानीबाट अहिलेसम्म कसैलाई नकारात्मक असर परेको जानकारीमा आएको छैन । यसो भन्दैमा बढी तापक्रम र अन्य तत्त्वहरु भएको पानीमा निर्धक्क नुहाउने स्थिति भने छैन । यहाँको तातो पानी परीक्षण गरेर लाभदायक छ वा हानिकारक छ भन्ने कुरा छुट्याउनु आवश्यक छ । तातो पानीले रोग निको हुने विश्वासमा दर्ीघरोग लाग्ने स्थिति बन्नु हुँदैन । तातो पानीको प्रयोग विकसित मुलुकहरुमा जमिनमुनिबाट निरन्तर निस्किरहने तातो पानीलाई विभिन्नरुपमा प्रयोग गर्ने गरेको पाइन्छ । विशेषगरी यसको बढी सदुपयोग जापानमा गरिएको छ । जापानलगायत, अमेरिका, चीन तथा युरोपियन मुलुकहरुमा तातो पानीसहितको पार्क, होटल, स्नानघर, पौडीपोखरी आदि बनाएर पर्यटक लोभ्याउने गरिएको छ । अमेरिकाको एलोस्टोन नेसनल पार्कमा प्रकृत्रि्रदत्त तातो पानीको फोहोरा नै छ, जसले पर्यटक तान्ने काम गरिरहेको छ । यसैगरी भारतको एक तर्ीथस्थल गंगोत्तरीमा तर्ीथयात्रुलाई रुमालमा चामल पोको पारी प्राकृतिक तातो पानीमा केही समय डुबाउन लगाइन्छ । पछि रुमालमा भात तयार भएपछि प्रसादको रुपमा खान लगाइने गरेको छ । चामलको पोको तातो पानीको कुण्डमा डुबाएको ७-८ मिनेटमा भात तयार भएको र त्यही भात प्रसादको रुपमा खाएको अनुभव बानेश्वर, काठमाडौंका पं. लक्ष्मीप्रसाद शास्त्रीको छ । हुन त हाम्रो देशमा पनि भगवान्ले दिएको पानी भनेर पवित्र हुन यस्ता तातो पानीमा नुहाउने गरिएको छ । हातगोडा दुख्ने, बाथ, छालाको रोग आदिको पनि यस्तो पानीबाट उपचार हुने विश्वास गरिन्छ । जमिनमुनिबाट आउने तातो पानीमा डुबुल्की मार्दा बाथ, छालाको रोग केही कम भएको सुनाउने बिरामीहरु आफूकहाँ आउने गरेको प्राकृतिक चिकित्सक डा. आनन्द केसी बताउनुहुन्छ । तर उच्च रक्तचाप भएका व्यक्तिले त्यस्तो पानीमा नुहाउँदा विचार पुर्याउनुपर्ने उहाँको सुझाव छ । आफूले चाहिँ तितेपातीको धूलो मिसाएको तातो पानीमा प्रभावित अंग डुबाउन लगाउने वा तितेपातीको पोको तातोपानीमा डुबाएर त्यसले सेक्ने गरेको उहाँ बताउनुहुन्छ । प्राकृतिकरुपमा सित्तै पाइने तातो पानी नुहाउने मात्र नभएर लुगा धुने, खाना बनाउने, पिउने, यसबाट निस्कने बाफबाट ऊर्जा निकाल्ने, पौडी खेल्ने आदि काममा उपयोग गर्न सकिन्छ । कोदारी राजमार्गछेउको तातो पानीका धारा, पोखरी, बाथ टब बनाएर नुहाउने, डुब्ने, पौडी खेल्ने कार्यमा प्रयोग गरिरहेको तातोपानी समितिसँग आबद्ध सुरेश श्रेष्ठ बताउँछन् । संखुवासभा, रसुवा, म्याग्दी, मुस्ताङ, मनाङ तनहुँ बझाङ, जुम्ला, दार्चुला आदि जिल्लामा गरी नेपालका झन्डै ५० ठाउँमा तातोपानीका मुहानहरु छन् । तर त्यहाँका तातो पानी नुहाउनुभन्दा बाहेक अन्य प्रयोजनमा प्रयोग भएको पाइँदैन । कतिपय ठाउँमा त निरन्तर बाफ आइरहेको हुन्छ र छुँदा पोल्ने तातो पानी पनि पाइन्छ तर त्यो बाफ र तातो पानी खेर गइरहेको छ । कुनै बेला जाडो याममा राणाको दरबारको कोठा न्यानो पार्न पानी उमालेर ती कोठामा बाफ पठाइन्थ्यो । नेपालमा विद्युत् नभएको बेला चारबर्ुजा दरबारका प्रमुख कोठाहरु पानीको बाफले तताउने गरिन्थ्यो भन्ने कुरा आफूले सुनेको इतिहासकार पुरुषोत्तमशमशेर राणा बताउनुहुन्छ । जाडो याममा दरबारबाहिर ठूला-ठूला भाँडामा पानी उमालेपछि कोठामा लगेर राख्ने, अनि झ्यालढोका लगाएपछि पानीको बाफले कोठा न्यानो हुने कुरा उहाँ सुनाउनुहुन्छ । बाफ आउन छोडेपछि अर्को तातो पानी राखेर त्यहाँको पानी अन्य प्रयोजनमा प्रयोग गरिन्थ्यो । शायद अन्य दरबारमा पनि यसैगरी कोठा तताउने गरेको हुन सक्ने राणाको धारणा छ । स्मरणीय छ इतिहासकार राणाको बाल्यकाल चारबर्ुजा दरबारमै बितेको थियो । यता प्रकृत्रि्रदत्त तातो पानी त्यसै खेर गइरहेकोले यसलाई यस्तै खाले विभिन्न प्रयोजनमा प्रयोग गरी फाइदा लिनेतिर कहिल्यै सरकारको ध्यान गएको देखिंदैन । तातो पानी भएका स्थानमा सरकारी तवरबाट पार्क, पोखरी फोहोरा, स्नानघर आदिको व्यवस्था मात्रै गरे पनि विदेशी पर्यटकहरु आकषिर्त हुने थिए र थप धन आर्जनको बाटो बन्न सक्ने थियो । कसरी बन्छ तातो पानी ? प्रायः हिमालय पर्वत शृङ्खलामा यस्ता तातो पानीका स्रोतहरु भेटिन्छन् । प्राचीनकालमा भौगर्भिक हलचल हुँदा जमिन खुम्चिन गई पहाडको उत्पत्ति भयो । पहाड तथा पृथ्वीको आवरणले थिच्चिंदा पृथ्वीको भित्री भाग अद्यापि तातो भइरहेको छ । तातो भागको आसपासमा रहेका बालुवा, चट्टान आदि पनि धेरै तातो अवस्थामा रहेका हुन्छन् । पहाडका छ्रि्रा, चिरा, गुफा आदिबाट पानी बाहिर आउने क्रममा तिनै तातो वस्तुको सर्म्पर्क हुने भएकाले पानी पनि तातो भएको हो । यस्तो पानीमा पृथ्वीको भित्री भागका साल्ट, सल्फर, फोस्फोरसजस्ता विभिन्न तत्त्वहरु पनि घोलिएर आउन सक्छन् । यसै गरी ज्वालामुखी फुट्नाले पनि कुनै भागबाट तातो पानी निरन्तर आइरहन्छ । यसको उदाहरण अमेरिकाको आइडाहोस्थित एलोस्टोन नेसनलपार्कमा रहेको तातो पानीको फोहोरालाई लिन सकिन्छ । यो लाखौं वर्षगाडि भएको ज्वालामुखीको परिणाम हो । तातो पानीबाट उपचार हुन सक्ने रोगहरु त दर्ीघ बाथरोग त युरिक एसिड तथा जोर्नी दुख्ने त नसा तथा मानसिक असन्तुलन त अन्तस्राव ( Endocrine) ग्रन्थिहरुको असन्तुलन त छालासम्बन्धी रोग त स्त्रीरोग तथा बाँझोपन त एलर्जी बढी तातो पानी प्रयोग गर्न नहुने रोगीहरुले डाक्टरको सल्लाहअनुसार मात्र यस्तो पानीमा डुब्न, नुहाउन सल्लाह दिइन्छ । |
८०
वर्षन्दा माथिका बूढाबूढीलाई पनि डोर्याएर नुहाउन ल्याउने गरेको ६
वर्षगाडिदेखि टिकट काउन्टरमा काम गर्दै आएका र्सर्ूयबहादुर तामाङ
बताउँछन् । उनका अनुसार धेरैजसो एक पटक नुहाएपछि फर्किहाल्छन् भने एक
हप्तादेखि एक महिनासम्म बसेर दिनदिनै नुहाउनेहरुको संख्या पनि कम छैन ।
यहाँ नुहाउन वर्षरि नै मानिस आउने भए तापनि हरेक वर्षो कात्तिक महिनामा
चाहिँ दैनिक १ हजारदेखि २ हजार मानिस नुहाउन आउने गरेको तातो पानी
काउन्टरका तामाङ बताउँछन् । कोदारी राजमार्गमा पर्ने तातो पानी र
म्याग्दीको बेनीबजारको तातो पानी नुहाउनका लागि बढी उपयोगी मानिएको छ ।
त्यसैले यहाँ नुहाउनेहरुको संख्या अन्य ठाउँको तुलनामा बढी नै छ ।
यहाँको पानीको तापक्रम पनि शरीरले सहन सक्ने किसिमको छ ।