|
||||||||||||||||||||||
|
||||||||||||||||||||||
|
सुन्दर योग
हामीले तन, मन र मस्तिष्कलाई अनियन्त्रित छोडिदियौं भने शरीरलाई अहित हुने परिणाम मात्र देखापर्न सक्छन् । मस्तिष्कले शरीरलाई दिने आदेश ठीक वा बेठिक छ भनेर समयमै पहिल्याउन सक्ने क्षमतालाई योगसाधनाले अनुकूल बनाइदिन्छ । शारीरिक र मानसिक सन्तुलन ल्याई मानिसमा सकारात्मक पक्षको विकास गर्ने क्रिया नै योग हो । स्वच्छ मन र नीरोगी शरीर स्वस्थ जीवनको आधार हो । रिस, राग, द्वेसबाट मुक्त मानिस स्वच्छ मन, मस्तिष्कको प्रतीक हो । त्यसैले स्वस्थ शरीर राख्नका लागि विभिन्न आसन गर्न जरुरी भएझैं मनलाई स्वच्छ राख्नका लागि प्राणायाम र ध्यान जरुरी छ । शारीरिक योगाभ्यासबाट पनि हामी स्वस्थ छाला र सुन्दर शरीर पाउन सक्छौं । योगले छालामा चमक, नियमित रक्तसञ्चार र कसिलोपन आउँछ, फलस्वरूप छाला चाउरिन पाउँदैन । हामीले आफ्नो शारीरिक र मानसिक रोगलाई चिनेर आसन र प्राणायामको अभ्यास गर्नुपर्छ । योगबाट रक्तशुद्धीकरण हुनुका साथै रक्तसञ्चार सन्तुलित हुन्छ । अगाडि झुक्ने आसनको अभ्यासले रक्तसञ्चार र अनुहारको मांसपेशीको व्यायाम हुन्छ । यस्ता अरू पनि धेरै आसन छन्, जसको नियमित अभ्यासले छालासम्बन्धी रोग निदान हुनुका साथै सौर्न्दर्यमा निखार ल्याउँछ । र्सूर्य नमस्कारः यो सबैभन्दा उत्तम आसन हो । यसमा बाह्र भिन्नाभिन्नै प्रक्रिया छन्, जसले शरीरको सम्पर्ूण्ा मांसपेशीलाई मजबुत, लचक्दार पार्नुका साथै ब्लड र्सर्कुलेसन राम्रो हुन्छ । समयको अभाव भए बिहान सधैं र्सर्ूय नमस्कार गर्दा मात्र पनि शरीरलाई आवश्यक कसरत हुन जान्छ । योगमा विभिन्न चौसट्ठी आसनको प्रयोग हुन्छ । भिन्नभिन्नै रोगको उपचारका लागि यी आसन काफी छन् । श्वासप्रश्वास नियन्त्रण गर्न गरिने प्राणायामबाट तन र मनका रोग सदाका लागि निर्मूल पार्न सकिन्छ । यहाँ अन्य केही महत्त्वपर्ूण्ा आसनका बारेमा उल्लेख गर्ने प्रयास गरिएको छ ।
हलासनः यसले थायरायड ग्रन्थीलाई ठीक राख्छ । यो आसनको अभ्यासले ग्यास्टिक र कब्जियतबाट छुटकारा पाई मेरुदण्ड स्वस्थ र लचिलो राख्न सकिन्छ । र्सवा·ासनः यो आसनबाट पनि थायराइड ग्रन्थी सक्रिय हुन्छ, जसले शरीरको तौललाई नियन्त्रण गर्न पनि मद्दत गर्छ । यो आसन नियमित गर्नाले केश फुल्ने, र्झने, पातलो हुने समस्याबाट मुक्ति पाउन सकिन्छ । मोटोपन कम गर्नुपरेमा पवन मुक्तासन, कटिचक्र आसन, भुजंगासन, शलभासन, नौकासन साथै कपालभाती प्राणायाम गर्नुपर्छ । अन्रि्रा सुन्दरताको शत्रु भएकोले यस समस्याबाट छुटकारा पाउनका लागि र्सर्ूय नमस्कारको अभ्यासका साथै अनुलोमविलोम प्राणायाम गर्नुपर्छ । आँखामुनि कालो घेरा देखिने समस्या भएमा मण्डुका आसन, वज्रासन गरे फाइदा हुन्छ । सौर्न्दर्यको शत्रु मानसिक तनाब र रिस पनि भएकाले कपालभाती प्राणायाम वा सशांकासन गर्नुपर्छ । प्राणायामः श्वासप्रश्वास नियन्त्रण गर्ने प्रविधि नै प्राणायाम हो अर्थात् प्राणायामलाई प्राण ल्याउने जीवनपद्धति भन्न सक्छौं, प्राणायाम घरमै बसेर शरीरलाई धेरै कष्ट नदिई सजिलो आसनमा बसेर गर्न सकिन्छ ।
१. पाचनप्रणाली राम्रो हुन्छ र पेटसम्बन्धी समस्त रोग ठीक हुन्छन् । २. रोग प्रतिरोधात्मक क्षमता अत्यधिक मात्रामा विकसित हुन्छ । ३. बाथ, पित्त र कफदोषबाट मुक्ति मिल्छ । ४. हृदय, फोक्सो र मस्तिष्कसम्बन्धी रोग ठीक हुन्छन् । ५. छालासम्बन्धी विभिन्न रोग जस्तैः चायाँ, कोठी -तिलकोठी), डन्डीफोर, सेतो दाग, चाउरीपन आदिबाट मुक्त भई छालामा तेज -कान्ति) आउँछ । ६. मोटोपन, मधुमेह, कब्जियत, ग्यास्टिक, एलर्जी, श्वासप्रश्वासको कठिनाइ, कोलेस्टोरोल, रक्तचाप, किड्नीको रोग, माइग्रेन पेन, यौनरोग र क्यान्सरबाट पनि छुटकारा पाउन सकिन्छ । ७. वंशानुगत रोगहरूबाट पनि छुटकारा मिल्छ । ८. कपालसम्बन्धी सबै समस्याबाट मुक्ति मिल्छ । ९. आँखासम्बन्धी विभिन्न रोगबाट मुक्ति मिल्छ । १०. नकारात्मक सोचविचारबाट मुक्त भई सकारात्मक सोचको उदय हुन्छ र मनमा कुनै रिसराग रहँदैन । अनुशासनले हाम्रो दैनिक जीवनलाई सुचारु बनाउन सक्छ । शरीरलाई स्वस्थ किसिमले सञ्चालन गर्न पनि अनुशासनको आवश्यकता छ । त्यो अनुशासन हामीलाई योगले सिकाउँछ । योगको अनुशासनमा बाँधिएर गरिने हरेक आसनले हाम्रा लागि शारीरिक एवम् मानसिक रोगबाट मुक्तिको बाटो खोलिरहेका हुन्छन् ।
|
मन
पवन
योगासनका