महिला निर्माताको पीडा बेलायतमा कार्यरत कमलजंग कुँवरलाई चलचित्र निर्माण र अभिनयको काम खासै मन पर्दैन । तर दुःखको कुरा कमलजंगको प्रेम विवाह कलाकारसँग भयो। ठकुरी परिवारका हिमायति कमलजंगकी पत्नी नायिका जेनी कुँवर हुन् । जेनी १५ वर्षेखि नेपाली रंगमंच तथा सिने क्षेत्रमा क्रियाशील कलाकार हुन् ।  क्रियाशीलताका बाबजुद पनि कला क्षेत्रमा उनले प्रतिष्ठा कायम गर्न नसक्नु आफैंमा पीडाको विषय हो । महका साना-ठूला पर्दाका चलचित्रसहित अन्य धेरै चलचित्रमा अभिनय गर्दा पनि प्रभावशाली भूमिका पाउन नसक्नु जेनीको दुभार्ग्य नै हो ।

विक्रान्त बस्नेतमार्फ चलचित्र बज्रपातमा निर्माता-निर्देशक दीपक रायमाझीले नायिकामा जेनीलाई अफर गरेका हुन् । साथमा २ लाख रुपियाँ बज्रपातमा लगानी गर्नुपर्ने प्रस्ताव पनि आयो ।त्यसका लागि घरसल्लाह हुनै पर्‍यो । पति कमलजंगसँग सल्लाह पनि भयो । पत्नीको करिअरका लागि उनले लगानी गर्ने निधो गरे । सापटी स्वरुप मागबमोजिम रकम दिइयो । चलचित्र बज्रपात बन्यो । बज्रपातले जेनीलाई उल्टो असर पार्‍यो । लगानी गरेर नायिका बनेकी भनेर हल्ला चल्यो । धेरै चलचित्रमा अफर पनि आयो । तर प्रायले सापटीबापत रुपियाँ माग्ने निहुँमा लगानी गराउन खोजे ।

पारिश्रमिक दिनुको सट्टा अभिनय गरेबापत जेनीले उल्टै मोल तिर्नुपर्ने बाध्यता तर्ेर्सिएपछि उनी हैरानै बनेकी थिइन् । यसैबीच बज्रपातका लागि दीपक रायमाझीलाई दिएको २ लाख सापटी दर्ुइ वर्षबित्दा पनि फिर्ता नपाउनुको पीडा मत्थर पार्न जेनीले रायमाझीसँग झगडासमेत गर्नुपर्‍यो । तर पनि २ लाख फिर्ता भएन ।

त्यसको बदलामा रायमाझीले आफ्नो पछिल्लो चलचित्र हाम्रो मिलन कहिले हुन्छमा गेस्ट रोल दिएर अलमल्याउन सफल भए । यस्ता क्रियाकलापले जेनी दिक्क बनिरहिन् । अर्काको चलचित्रमा लगानी गरेर अभिनय गर्नुभन्दा आफंै निर्माता बनेर चलचित्र बनाउने जोस उनमा पलायो । बेलायत बसेका पति कमलजंगसँग यसबारेमा छलफल पनि भयो । पत्नीको रहर पूरा गर्नका लागि कमलजंग अन्तिम पल्ट लगानी गर्न राजी बने । ५० लाखको लगानीमा चलचित्र घायल तयार भयो ।

पैसा पर्याप्त भएको कारण चलचित्र घायल निर्माण गर्न कुनै गाह्रो भएन । तर पर््रदर्शनको संघारमा पुग्दा महिला भएको कारण पुरुषहरुबाट उनी हेपिनुपर्‍यो । अशोक शर्मा अध्यक्ष भएको नेपाल चलचित्र निर्माता संघबाट कुनै सहयोग नमिलेपछि उनी राजकुमार र्राई अध्यक्ष भएको चलचित्र निर्माता संघ गुहार्न पुगिन् ।

र्राई अध्यक्ष भएको संघले त उल्टै दिउँसै तरबार बोक्ने निर्माताको उपनाम पाएका रोज रानाको चलचित्र खलनायक पहिला चलाएर मात्र घायलको पालो आउँछ भनेर दिक्कै पारे । चलचित्र पर््रदर्शन गर्न राजनीति हुँदो रहेछ भन्ने तथ्य बुझ्दै गएकी जेनी भन्छिन्- सिनेमाभित्रको राजनीतिक चलखेल एउटी महिला निर्माताको लागि बुझ्नै गाह्रो पर्दाे रहेछ ।

पुरुष निर्माताहरुको बाहुल्यता रहेको दुवै संघले सहयोग गर्नुको सट्टा उल्टै जालझेल गर्दा रिलिज डेट मात्र जेनीले तीन पल्ट सार्नुपर्‍यो । २०६४ माघमा रिलिज हुनर्ुपर्ने जेनीको घायल पाँच महिनापछि गत जेठको पहिलो हप्ताबाट रिलिज हुन सक्यो । त्यो पनि माओवादीको भ्रातृ संगठन अखिल नेपाल जनसांस्कृतिक संघका केन्द्रीय सदस्य एवम् निर्देशक विमल पौडेलको सहयोगले चलचित्र घायल काठमाडौंमा रिलिज त भयो तर लागत उठाउन सक्छ कि सक्दैन भन्नेमा द्विविधा छ ।

 महिला निर्माता हुनुका कारण उनले पुरुष निर्माता, पर््रदर्शक र वितरकको हेपाहा प्रवृत्ति सहनुपरिरहेको छ ।

यो पीडा जेनीको मात्र होइन, अन्य महिला निर्माता प्रज्ञा जोशी, लक्ष्मी क्षेत्री, कृषला चौलागाई, मौसमी मल्ल, सुशीला रायमाझी, पुष्पलता आचार्य,  रेखा थापा, मेलिना मानन्धर, प्रभा चापागाईंलगायतको पनि हो । नेपाली चलचित्र निर्माणमा अझै पनि पुरुष प्रधान परम्परा कायम रहेको कारण महिला निर्माताहरुले त्यस प्रकारको पीडा खप्न बाध्य हुनुपरेको दाबी चलचित्र सपूत र सम्झनाकी निर्मात्री प्रज्ञा जोशीको रहेको छ । नारी निर्माताको हक-अधिकारका लागि महिला संघ गठन गर्न आवश्यक भैसकेको प्रज्ञाले बताएकी छन् ।

यतिबेला दुइ निर्माता संघ एकीकृत हुने तयारीमा रहेको संघका द्वितीय उपाध्यक्ष विमल पौडेलले बताएका छन् । एकीकृत संघमा महिला निर्मातालाई ३३ प्रतिशत स्थान नदिएमा अर्काे महिला निर्माता संघ खोल्न आफूहरु बाध्य हुने प्रज्ञाको भनाइ छ । यदि त्यसो भएमा महिला निर्माता संघको अगुवाइ गर्न आफू तयार रहेको जेनीले बताइन् ।

जेनी, प्रज्ञा, कृषला, लक्ष्मीहरु सांगठनिक रुपमा बलियो हुन दिनहुँजस्तो भेटघाटमा व्यस्त हुने गरेका छन् । चलचित्र पर््रदर्शनको बेला मात्र होइन, निर्माणको बेला पनि पुरुष निर्देशक अनि कलाकार प्राविधिकहरुको हेपाइ सहन गर्दछ । त्यस्तो परिस्थितिमा पनि कमजोर बन्न नहुने र त्यसका लागि प्रतिकार गर्न आफूहरु तयार भैसकेको कृषला बताउँछिन् ।

- श्याम स्मृत